« مقدمهء چهارم - در اينكه دگرگونى در چهار مقولة حاصل مىشود »
مقدمه چهارم در اينكه دگرگونى در چهار مقولت حاصل مىگردد بدين قرار :
1 - در مقولة جوهر كه اينگونه تغييرات در مقولة جوهر را كون وفساد نامند .
2 - در مقولة كم كه نمو واضمحلال نامند .
3 - در مقولة كيف كه استحالت نامند .
4 - در مقولة اين كه حركت نقلي ( مكاني ) نامند .
وآنچه به خصوص نام حركت بر آن اطلاق مىشود تغيير در اين است « 1 » .
شرح : بدان كه تغيير عبارت از تبدل حال چيزى بحالي ديگر است ويا باين است كه در امرى چيزى حادث گردد كه در آن موجود نبوده است ويا باين است كه چيزى كه در آن موجود بوده است از آن بر طرف شود .
وهر يك از اينها بر دو گونه است زيرا تغيير با بطور دفعي است ودر اين مورد ، در آن واحد حدوث چيزى ديگر خواهد بود در أو « 2 » وزوال چيزى ديگر « 3 » ويا اينكه دگرگونى وتغيير بطور دفعي نمىباشد وبلكه تدريجي است ، در اين صورت حدوث چيزى
هامش
( 1 ) - ظاهرا منظورش اطلاق ويا حمل عرفى است وحال حركت خاص تغيير در اين است يعنى نقل مكاني است .
( 2 ) - بطور دفعي كه حركت مىكند ودگرگون مىشود قهرا آن صورت موجودش از بين مىرود وچيزى ديگر موجود ميشود .
( 3 ) - در متن گويد « حدوث شيء آخر أو زوال شئ عنه في « آن واحد » كه ظاهرا « أو » غلط است و « واو » درست ( وزوال شيء آخر عنه ) .