كه وارد گرگان شدند . « 1 »
2 . دربارهء فتح آفريقا مىگويند :
عثمان به سال 26 سال هجرى ارتشى را براى فتح آفريقا بسيج كرد . سردارى سپاه را به عبد اللّه بن ابى سرح سپرد . در ميان جنگجويان سپاه تنى چند از صحابه بودند ، از جمله : [ عبد اللّه ] بن عباس ، پسر ابن عمر ، پسر عمرو بن عاص ، [ عبد اللّه ] بن جعفر ، حسن ، حسين و [ عبد اللّه ] بن زبير « 2 » .
تفسير و توجيه
بعضى سعى كردهاند شركت امام حسن عليه السّلام در فتوحات را چنين توجيه كنند :
حضرت مجتبى علاقه داشت دامنهء نفوذ اسلام گسترش يابد ، و از آن جايى كه اين فتوحات را در خدمت دين و در جهت گسترش نفوذ اسلام مىديد ، به صفوف مجاهدان پيوست و وارد ميدان كارزار گرديد كه : « الجهاد باب من ابواب الجنّة » و اندوهى را كه به خاطر تضييع حق پدرش به دل داشت ، براى نشر حقايق اسلامى در پردهء مصلحت فروپوشيد ، زيرا آنچه براى اهل بيت عليهم السّلام اهميت خاص داشت ، اسلام بود و فدا شدن در راه آن و نه چيز ديگرى . « 3 »
به تعبير مرحوم حسنى :
بعيد نيست كه على بن ابى طالب و فرزندانش عليهم السّلام در راه نشر اسلام و اعتلاى عقيدهء توحيدى ، همهء امكانات و نيروهاى خود را بسيج كنند ، و اگر حق خود را
هامش
( 1 ) . تاريخ جرجان ، ص 7 .
( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ، ج 2 ، ص 128 ؛ حياة الحسن عليه السّلام ، ج 1 ، ص 95 ؛ سيرهء ائمهء اثنى عشر ، ج 2 ، ص 16 - 18 و نيز ج 1 ، ص 535 ، ( نقل از : ابن خلدون و الاستقصاء فى اخبار المغرب الاقصى ، ج 1 ، ص 39 ) .
( 3 ) . ر . ك : حياة الحسن عليه السّلام ، ج 1 ، ص 95 و 96 ؛ سيرهء ائمهء اثنى عشر ، ج 1 و 2 ، ص 16 - 28 .