شيخ بهائى و شرح فارسى ملا بديع هرندى و شرح زوارى و شرح ملا محسن كاشى و شرح ملا صالح روغنى قزوينى و شرح ناتمام استاد استناد قدّس سرّه و تعليقات پدر بزرگوارش ملا محمد تقى مجلسى و ترجمه فارسى آقا حسين خوانسارى و شرحى كه كفعمى لابلاى حواشى مصباح و بلد الامين از آن نموده بلكه شرح مستقلى هم بر آن نگاشته است و شرح سيّد مترجم و شرح يادشده ملا حسين گيلانى و شرح گيلانى به سبك تفسير مجمع البيان طبرسى تهيه شده چنانچه به يادآورى از لغات و اعراب و معانى كلمات و ديگر از امور مربوط به شرح پرداخته است « 1 » .
از آثار اين سيّد شرح ارشاد در نحو و منظومهاى است در علم بديع و شرحى كه خود او بر آن نگاشته است « 2 » و كتاب بزرگى در لغت به نام طراز اللغة و سيّد مترجم تا پايان عمر به تأليف اين كتاب سرگرم بوده است و به اتمام نرسانيده است و بيش از نيمى از آن را تأليف نكرده كه در همان هنگام دست مرگ گريبانش را در شيراز گرفت و در ماه ذيقعده سال 1118 هجرى درگذشت رحمة اللّه عليه « 3 » .
هامش
( 1 ) - در الذريعة مجلد 13 با همان شرحهايى كه مؤلف در اينجا نقل كرده است 57 فقره شرح صحيفه را كه از اوايل قرن دهم تا چهاردهم هجرى تهيه شده نام برده است - م .
( 2 ) - منظومهء بديع كه بديعيه گفته مىشود مشتمل بر صد و چهل و هفت بيت بود كه در هريك از آنها ملتزم نام صنعت بديعى شده است و سال 1077 هجرى از سرودن آنكه در ظرف دوازده شب اتفاق افتاده آماده گرديده است و همين منظومه را به نام انوار الربيع فى انواع البديع شرح كرده است و سال 1093 هجرى از شرح آن فارغ گرديده و خود در تاريخش گفته است :بعون اللّه تم الشرح نظما * و نشرا مخجلا درّ النظام
و مسك ختامه و ز طاب نشرا * الى تاريخه ( طيب الختام )( 3 ) - در مقدمهء كتاب انوار الربيع مىنويسد : سيد عليخان در شهر شيراز درگذشته و در حرم مطهر حضرت سيد احمد بن الامام موسى الكاظم عليه السّلام كه ملقب به شاه چراغ است دفن گرديده است . در تاريخ وفاتش اختلاف بسيارى است چنانچه بعضى سال وفات او را 1117 و ديگرى 1127 و ديگرى 1119 و سومى 1120 هجرى ياد كرده است و قول اخير به صحت نزديكتر است . و چنانچه مىبينم مؤلف رياض 1118 نوشته است - م .