ملا عبد الكاظم بن عبد على گيلانى تنكابنى
وى فاضلى عالم و حكيمى محقق و اصولى متكلم و مدققى جامع و معاصر با شيخ بهائى و سيد داماد بود و همواره با سيد بزرگوار مناقشه مىنمود .
آثار او : رسالة اللوح المحفوظ ، و رسالهء انموذج العلوم به نام اثنىعشريه .
اين رساله را در كتابخانه آستانهء حضرت عبد العظيم ديدهام . در اين رساله مسائل دشوار چندى را در علوم مختلف مطرح كرده و در چگونگى آنها با سيد داماد مناقشه نموده و در طى آنها در نكوهش و ستايش از سيد داماد پرداخته است و از آنجا كه مسائل مزبور در ضمن دوازده مسأله در تفسير و كلام و اصول و حديث و فقه و عربى و منطق و هيئت و الهى و طبيعى و هندسه و حساب بوده است بهعنوان رسالهء اثنىعشريه موسوم گرديده است .
يادآورى مىشود از نسخهاى كه از آن رساله در كتابخانهء حضرت عبد العظيم ( ع ) ديدهام چنين استنباط مىشود كه مؤلفش ملا محمد كاظم بن عبد العلى آملى است كه در تنكابن متولد شده است و تاريخ تأليف آن 1015 هجرى در مشهد الرضا ( ع ) اتفاق افتاده است و حال آنكه در همين رساله آمده است كه مؤلف آن را در روزگار شاهعباس كبير تأليف كرده است .
نسخهاى ديگر از انموذج العلوم از همين مؤلف را در شهر هرات به نام عشرهء كامله ديدم كه نام مؤلفش ملا عبد الكاظم بن عبد العلى تنكابنى بود و آن را براى امير جليل عبد الرحيم خان ملقب به خاقان النبى از اميران هند تأليف كرده است و مىپندارم مؤلف ، رساله انموذج را نخست در هند يا در ايران تأليف كرده باشد سپس آن را براى امير مذكور
هامش
- نبوده و من او را ديده و در كرمانشاهان با وى مباحثه كردهام و او را چون آبنمايى بىحقيقت يافتم و همان وقت در مدرسهء همدان تدريس مىكرد و نزديك به سال 1110 هجرى درگذشته است . از مؤلف در شگفتم كه شخصى را با آن تعداد آثار در علوم متفرقه از جرگهء علما بيرون دانسته و او را چون سراب و آبنمايى معرفى كرده است .