علت اينكه علامه از آن در خلاصه نام نبرده بدان جهت بوده كه ، شرح اشارات پس از خلاصه به تأليف رسيده است .
پس از اين در ذيل ترجمه فرزندش شيخ فخر الدّين محمّد به پارهاى از آنچه مربوط به علامه است اشاره خواهيم كرد از آن جمله خواهيم گفت ، طبق قراينى كه در اختيار ما مىباشد ، فخر المحققين كتاب الفين پدرش را كه نامرتب بوده ، مرتب و مدون كرده است .
و ما از نسخههاى مشهور الفين هرچه را كه ديدهايم چنان بوده كه هزار اوّل و بخشى از هزار دوم را تدوين كرده است و در عين حال به نسخهاى از الفين دست يافتيم كه مطالب زيادترى از نسخههاى مشهور داشت .
خلاصه آنكه مؤلف هزار اوّل از الفين را در اثبات امامت ائمه طاهرين به ويژه ، حضرت مولا على امير المؤمنين عليه السّلام و اثبات عصمت ايشان طبق ادله عقليه ، و هزار دوم را مربوط به خلفا و دستنشاندگان ايشان تأليف و تدوين كرده است .
و خود علامه در چند موضع از ايضاح الاشتباه تصريح كرده ، كه كتاب بزرگى به نام كشف المقال فى معرفة الرجال تأليف كرده است « 1 » .
مشهور آن است كه نخستين كتابى را كه علامه تأليف كرده كتاب منتهى المطلب است چنانكه خود او در فهرست اسامى آثارش نخست به نام آن كتاب اشاره كرده است و گويند وى ، در هنگام تأليف اين كتاب سى و پنجساله يا به قولى سى و سهساله بوده است .
ليكن ، پيش از اين از خلاصه نقل كرديم كه وى ، كتاب منتهى را در سال 693 به پايان آورده ، بنابراين با تطبيق سال ميلادش كه 648 هجرى بوده ، پيداست كه در هنگام تأليف كتاب مزبور چهل و پنجساله بوده ، و تاريخ تأليف خلاصه ، ده سال پس از آن به وقوع پيوسته است . و هرگاه اين
هامش
( 1 ) - از جمله ذيل نامبردارى از محمّد بن احمد اشعرى و همچنين در آخر كتاب به نام كشف المقال تصريح ، و در آغاز ايضاح به اشاره برگزار كرده است .