از برخورد با آثار او به دست آوريم . و ازآنجاكه با گروههاى پراكنده سروكار داشته و آنها را به يارى خود دعوت مىكرده است ، پارهاى از كارها را كه موجب تأليف قلوب بوده انتشار داده است تا بدان وسيله از انصراف مردم از كمك به او جلوگيرى به عمل آورده باشد . چنانكه دستور داده است تا در وضو ، جمع بين غسل و مسح كنند و همچنين در دعاى دست ، قنوت اماميه و شافعيه را بخوانند و در تحليل و تحريم متعه تظاهر به توقف و تردد كرده است .
همانطور كه در يكى از كتابهايش ابراز مىدارد نكاحى كه موجب ميراث مىشود همان نكاحى است كه به اجازه ولى و با حضور دو شاهد به انجام برسد و نكاحى كه موجبات ارث را ايجاد نمىكند نكاح متعه است .
و معمول صحابه در روزگار پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله آن بود كه زنان را به عقد متعه و انعقاد موقت درمىآوردند پس از آن يكى از صحابه اظهار داشت كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، نكاح متعه را در روز خيبر حرام كرد . از طرف ديگر اجماع امت ، بر حليت و حرمت آن منعقد نشده است و نكاحى را كه امت بر حليت آن اجماع نكردهاند دوست نمىدارم و به انجام آن هم دستور نمىدهم و هرگاه پاى اختلاف امت در ميان باشد توقف در آن صواب است .
و در كتاب المسترشد گويد ، زمين با همه اهل خود به اندازه يكچشم به هم زدن از حجتى كه بندگان را به آيين حقتعالى باقى بدارد ، خالى نيست و مادام كه آسمانها و زمين پابرجاست ، وجود حجت لازم است .
و در همان كتاب اين حديث را كه از حضرت مولا على عليه السّلام روايت شده ، نقل كرده است و آن اين است كه فرمود « لا تخلو الارض من قائم للّه بحجة اما ظاهر مشهور او خائف مغمور » زمين از وجود قائمى كه حجت خدا را به اتمام رساند خالى نبوده است . اين حجت يا ظاهر است و همگان او را مىشناسند يا بيمناك است و در پس پرده استتار .
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 415
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٤١٥