و استاد استناد ما ايده اللّه تعالى در مقدمه بحار گويد : كتاب تحف العقول عن آل الرسول ، تأليف شيخ ابو محمّد حسن بن على بن شعبه است .
و در فصل دوم از مقدمه بحار گويد : ما به نسخه كهنى از كتاب تحف العقول دست يافتيم و سبك آن دلالت بر رفعت شأن مؤلفش دارد و اكثر احاديثى كه در آن آورده شده ، در اندرز و اصول معمولهاى است كه نيازى به سند ندارد .
مؤلف گويد : هرگاه مراد شيخ معاصر ما كه نوشته است : كتاب تمحيص را مؤلف مجالس المؤمنين از آثار ابن شعبه دانسته بايد بگوييم ، اين اظهار از قاضى شوشترى مؤلف مجالس نبوده بلكه ، پارهاى از كلام شيخ ابراهيم ابن سليمان قطيفى است كه در كتاب وافيهاش اظهار داشته است و محلى براى اشكال باقى نمىماند و اگر مرادش غير از موضعى باشد كه ما پيش از اين نوشتيم ذيل ترجمه ابو بكر حضرمى چنين گفته ، ما بر آن اطلاع نيافتيم .
و اما اظهار استاد استناد ما كه كتاب التمحيص از مؤلفات ابن شعبه نبوده و از ديگرى است ، از نظر ما محل تأمل است زيرا ، شيخ ابراهيم قطيفى اقرب به زمان مؤلف و اعرف از مؤلف بحار و ديگران به شناخت مؤلف تمحيص است . گذشته از اين ، اصحاب رجال از قبيل شيخ و نجاشى كه نزديك به عهد محمّد بن همام بودهاند كتاب تمحيص را از آثار او نام نبردهاند و اين خود دليل بر آن است كه ، تمحيص از آثار محمّد بن همام نبوده بلكه ، از تأليفات ابن شعبه است .
و اما اينكه استاد اظهار داشته ، منتخب انوار محمّد بن همام در اختيار ما مىباشد ، ما چگونگى آن را در ذيل شرح حال ابن همام توضيح دادهايم .
ابن شعبه ، در تحف العقول به ذكر كلمات گهربار نبى اكرم و ائمه طاهرين عليهم السّلام و اندرزها و كلمات حكمتآميز ايشان پرداخته و از حضرت ولى عصر عليه السّلام در آن كتاب چيزى نقل نكرده است و كتاب خود را به مناجاتى كه موسى و عيسى با خدا داشتهاند و اندرزهايى ، كه عيسى در
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 353
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٣٥٣