قدماى ما بوده ، و از قراين آشكار استفاده مىشود كه كتاب تمحيص از آثار شيخ ثقهء جليل ، ابو على محمّد بن همام است « 1 » .
مرحوم مجلسى نوشته ، منتخب كتاب انوار او نزد ما موجود است « 2 » .
و در فصل دوم مقدمه بحار فرموده است : متانت كتاب تمحيص حاكى از فضيلت مؤلف آن است . و هرگاه مؤلف آن ، ابو على محمّد بن همام بوده باشد - چنانكه ظاهر هم آن است كه كتاب مزبور از آثار وى بوده - فضيلت و وثاقت وى مشهور است .
و شيخ معاصر قدّس سرّه در امل الآمل گويد : شيخ ابو محمّد حسن بن على بن شعبه ، فاضلى محدث و جليلالقدر بوده ، كتاب تحف العقول عن آل الرسول ، كتابى ارزنده و پرفايده و مشهور است . و كتاب تمحيص وى همان كتابى است كه مؤلف مجالس المؤمنين به وى نسبت داده ، و از آثار او دانسته است .
هامش
( 1 ) - كتاب تمحيص ، به تازگى به ضميمه كتاب المؤمن حسين بن سعيد اهوازى در قم به طبع رسيده است و مؤلف آن را چنانكه مرحوم مجلسى قدّس سرّه اظهار داشته ، به نام ابو على محمّد ابن همام اسكافى معرفى كرده است و حديثى را كه مؤلف مجالس المؤمنين ، از وافيه قطيفى نقل كرده و آن كتاب را قطيفى به ، ابن شعبه نسبت داده در شماره 34 آن كتاب چنين روايت شده است : عن امير المؤمنين عليه السّلام قال ، ما من شيعتنا احد يقارف امرا نهيناه عنه فيموت حتى يبتلى ببلية تمحص بها ذنوبه اما فى مال او ولد و اما فى نفسه حتى يلقى اللّه مخبتا و ما له من ذنب و انه ليبقى عليه شىء من ذنوبه فيشدد عليه عند موته فيمحص ذنوبه . خلاصه ترجمه حديث آنكه ، هريك از شيعيان كه مرتكب خلافى بشود پيش از آنكه بميرد گرفتارى ، مال يا فرزند پيدا مىكند و يا خود او مبتلا به بلايى مىشود تا آنگاه كه خدا را ملاقات كند گناهى نداشته باشد و سكرات موت بر او دشوار شود تا در نتيجهء آن گناهانش آمرزيده شود . و تحقيقات منوط به اينكه مؤلف كتاب تمحيص كيست در مقدمه تمحيص مطبوع ، مفصلا آورده شده است ، بدانجا بايد مراجعه كرد - م .
( 2 ) - كتاب انوار در تاريخ ائمه اطهار است . مؤلف عيون المعجزات كه معاصر با سيد مرتضى بوده و سيد بن طاوس در فرحة الغرى از آن نقل كردهاند و چنانكه مجلسى اظهار داشته ، منتخب آن را در اختيار داشته است - م .