Skip to main content

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — Page 104

Contributors:

P.104
گياهيست برگش سفيد وباز وأيد مثل أره وزغب دار وگلش زرد وثمرش شبيه بشاخ گاو ومنحنى وازينجهة مقرن گفته اند ودر جوف أو دانها مثل حلبهء كوچكى ومنبتش بيشتر كنار دريا است واو غير جيلا هنگست چه دانهء أو زرد است وأين زرد نيست در سيم گرم وخشك وجالى ومقطع أخلاط حابقى واسهال وبرگ وكل أو جهة ثيقهء جراحات وخشكريشهء أو واكتحال گل أو جهة قرحهء چشم وطبيخ بيخ أو جهة علل باردهء جگر وعرق النساء ورقيق كردن أخلاط غليظه لزجه نافع ويك مثقال از تخم أو مسهل قوى أخلاط لزجه است خشخاش زبدى گياهيست بسيار سفيد وسبك وساقش بقدر زرعى وبسيار ريزه ودراز وبيخ أو باريك وثمرش متصر به برگ أو وسفيد ومستعمل از وثمر أو ودر وسط تابستان مىرسد بغايت گرم وتند ودر طبخ مثل جبلاهنگ واز جملهء سموم ومسهل ومقيئ قوى وجهة ثقيهء دماغ ورفع بلغم وصرع مفيد وقدر شربت از تخم أو تا يك درهم است خشاب به فارسي اسم آب مطبوخ ميوها است كه با شكر طبنج يافتهء باشد مثل آلو بالو ومويز وسيب وبه وزرد آلو وأمثال أو ومجموع أو الطف از أصل أو ومؤلف تذكره گويد كه از آلو بالو جهة تشنگى واصلاح خلط محرق والتهاب ودرد سپرز واز به جهة تقويه اعضاى رئيسه وارواح وهاضمه ورفع عفونان واز سيب جهة خفقان وغشى وكرب واز مويز جهة تصفيهء صوت وتفتيح سدد ويرقان وضعف وجگر وعسر البول واز امرود جهة سرفه وتب عفنه ومنع ارتفاع بخارات بدماغ وبو ثرين أو خشاب زرد آلوست ومجموع مولد رياح ومصلح همه انيسون ومصطكى خشكنجبين معرب از انگبين خشكست وآن عسلى است در غايت خشكى وسبز وزرد وسفيد وسياه وسرخ مىباشد ودر تنكابن شكري نامند ودر ديلم وطبرستان أسب دندان گويند سفيد أو در جميع افعال قويتر از عسل ودر غايت حدة وبيوستست وزرد وسرخ أو قويتر است از سفيد وسبز أو بسيار گرم ومايل بتلخى وسياه أو قريب بعسل بلادر در چهارم گرم ودر غايت جلا وتقطيع وتحليل وزياد أو محرق أخلاط ومهلك وقدر شربتش تا يك درهم است خصى هرمس حلبوبست خصيه البحر وخصى خزه أسامي جند است خصى الديك حب البان است ومؤلف تذكره گويد عير اوست وگياه أو شبيه بعنب الثعلب واطول ودانهء أو بقدر آلوبالو وسفيد ودر دويم گرم وخشك ومسهل بلغم لزج ومحلل رياح وضماد أو جهة تحليل صلابات ومفاصل نافع ومصدع ومكرب ومصلح أو بنفشه وقدر شربتش تا يك درهم است وبدلش زيره است خصى الثعلب به فارسي ثعلب گويند وآن بيخسيت سفيد واز سورنجان كوچكتر وطعم أو شيرين وبالزوجه واندك تندى ودر بوى شبيه موى منى مثل دو بيضهء كوچكى با هم ملاصق باشد واز هر بيضهء ريشهء باريكى دراز رسته ودر آخر هر يك دانهء كوچكى موجود كه هر چندان دانه بزرگشود بيضهء أو كوچك گردد واز ينجهة قاتل الاجنه نامند ومستعمل أصل بيضه است نه حب مذكور وبرگش بقدر انگشتى واز برگ پياز اندك عربضتر وپهن بر روى زمين ونرم وساق أو بقدر شبرى وبر بالاى أو دو عدد گل زرد رنگ ودر وسط گل چيزى سياه ومنبتش حبال وأمان مناك وبى تخم است در آخر أول گرم وتر ومبهتى ومقوى عصب وجهة كزاز وتشنج يا بس وتوليد منى وتقويه نعوظ وطلاى أو با روغن گل مقوى موى ومنبت أو ومانع سقوط وقدر شربتش دو مثقال ومضر فم معده ومصلح آن شكر وبدلش تخم رطبه وتخم زردك است وگويند نوعي از أو را گلى است كه در أو چيزى شبيه بمگس مىباشد وبيخ أو در تقويه باه ضعيفتر است ونوعى ديگر مىباشد برگ وشاخش سرخ وبر سراو دو عدد گل بسيار كوچك ودرون أو تخم سياهى ودر تابستان ميرويد ودو سال ميماند ودر دويم گرم وتر وگويند جهة امراض سودا وى مجربست وهر كه آن را قلع كند دست آنشخص بيحس وحركت كردد وچون أو را بسوزانند وبا موم وروغن زيتون يا با سركه تدهين كنند رفع أو شود ونوع چهارم آن را برگ سه عدد ومايل بطرف زمين وشبيه به برگ سوسن سفيد واز آن كوچكتر ورنگش سرخ وساقش باريك وبقدر زرعى وگلش مثل سوسن آزاد كه زنبق است وبيخش مدور بقدر جوزي وسرخ ودرونش سفيد وبالزوجة وشيرين ودر دويم گرم وتر وبغايت مبهتى است ونوع پنجم را نبات وبيخ مثل نوع چهارم وتخم أو شبيه بتخم كتان واز آن بزرگتر وبراق وصلب در سيم گرم وبا رطوبت فضليه ودر تحريك بأ قويتر از سقنقور وچون بيخ مزبور را در دست دارند باعث نعوظ كردد وجهة فالج ولقوه وتسمين بدن وريزانيدن حصاة وحمول أو با زعفران واندكى مشك موجب حمل در همانساعت ومجرب دانسته‌اند وتخم أو با شراب بغايت موجب نعوظ ومكدر حواس ومضر محروزين ومصلحش سكنجبين وقدر شربت از بيخ واز تخم أو تا يك درهم است خصى الكلب بيونانى ارخس نامند وآن بيخ گياهيست مثل دو زيتون بهم چسبيده يكى مادة وبزركتر ومملى وديگرى نمو كوچكتر وغير ممتلى وسفيد لون وبرگش شبيه به برگ كند ماد ساقش بيبرگ وتا نيمزرع وگلش ريزه وبا هم متصل شبيه بسرو بنفش وشبيه بكل أصابع صغير وحقير در فيروز كوه هر دو را مشاهده نموده با همه صفات بأهم شبيه اند مگر آنكه گل أصابع صغير بسيار بهم متصل نيست وسرخ ارغوانيست ودر آخر دويم گرم وخشك ومحلل أو رام بلغمى ومسخن ريه ومادهء أو با رطوبة فضيلة وتازهء أو كه با شير پخته باشند بغايت محرك باه وخشك قسم نرا وقاطع أو وگويند هر يك از نر ومادهء أو كه بعد از ديگرى خورده شود فعل أول را