اقسام علوم فرعيه ديگر .
علم فقه : معرفت اين علم منوط و مربوط است بكليهء علوم فرعى و اصلى كه بذكر آنها اشاره شده است .
علم كلام : معرفت اين علم كه از مبدء و معاد گفتگو مىكند متوقف است بر شناسائى شرع و شارع و حكمت و معرفت و مبلغ و حافظ شرع
علم كتاب : در اين كتاب مقدس به اندازهء پانصد آيه است كه مشتمل ميباشند بر احكام شرعيه و كسى كه قصد تفقه دارد و بخواهد استنباط احكام نمايد ناگزير است آن آيات را نصب العين نمايد .
علم حديث : از اين علم ناگزير است آنچه را مشتمل بر احكام شرعيه مىباشد بشناسد تا بوسيلهء او و آيات شريفهء كتاب مقدس آسمانى احكام لازمه را استنباط نمايد ، در نتيجه اگر استنباط احكام مذكوره از اين دو راه بدست نيامد ناچار است باجماع و عقل رجوع كرده و به طورىكه مقرر در علم اصول الفقه مىباشد مراجعه نمايد .
علم منطق : منطق آلت شريفهايست براى تحقيق ادله ، كلى علوم اسلامى و شناسائى موصل بمطلوب از غير موصل .
سرانجام ، اين ده علمى كه تاكنون گفتگو ميكرديم علومى هستند كه علمهاى شرعيه بدانها توقف دارد و كليهء علومى كه علم فقه بر آنها متوقف است دوازده علمند ، از آن طرف به طورىكه دانشمندان تدوين نمودهاند هيجده علم است ليكن حد اكثر اين علوم ، يا يك علم و يا در علوم ديگر از آنها گفتگو مىشود ،
مثلا : علم اشتقاق بيشتر اوقات در علم اصول و برخى ديگر از علوم عربى مندرج است ، علم معانى و بيان و بديع به طورىكه حد اكثر ، در كتب ويژهء مدون شده ، يك علم بشمار ميرود ، علم تصريف در بسيارى