بخش نخستين - در آداب راجع به محصل كه از چند امر گفتگو مىشود .
[ آداب مربوط به شاگردان به سه بخش تقسيم شده ]
[ بخش اول آداب راجع به خود محصل ]
محصل و تصحيح نيت
نخست : محصل بايد نيت خود را خالص نمايد و از كثافاتى كه بروح او زيان مىرساند پاك سازد تا براى نگهدارى و فراگرفتن علم و استمرار آن قابليت پيدا كند ، پيش از اين گفتار چندى كه حاكى از اين معنى بود مذكور داشتيم اكنون بار ديگر اعاده داده تا محصل آگهى پيدا كرده كه اين امور از اسباب تحصيل دانش است و در اينجا بعنوان فائدهء اخروى مذكور مىشود .
برخى از مردم كامل گفته : پاكيزهگى دل براى فراگرفتن دانش مانند آماده بودن زمين است از براى كشت ، بذر علم و دانش در زمين دلى كه از كثافات درونى پاكيزه نشده رشد و باليدگى ندارد و ميوهء شيرين و نيكو ندهد و بركت زياد نكند ، زيرا مانند كشتى است كه در زمين بائر و ناپاك روئيده شده باشد .
پيمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فرمود : همانا ، در كالبد آدمى مضغه ( پارهگوشتى ) است كه هرگاه او اصلاح شود كالبد اصلاح گردد و اگر فاسد گردد كالبد رو به فساد گذارد ، بدانيد كه او دل آدمى است .
سهل بن « 1 » عبد اللّه گفت : دلى كه از مكروهات خدا خالى نميباشد
هامش
( 1 ) ابو محمد سهل بن عبد الله شوشترى يكى از اكابر عرفا و متكلمين در علوم اخلاص و رياضيات و از شاگردان ذو النون و از اقران جنيد بود و بصحبت خالد و محمد بن سوار دائى خود رسيده و هشتاد سال زيسته عاقبت در محرم سال دويست و هشتاد و سه درگذشته از سخنان اوست برگزيدهء مردم ، دانشمندانى هستند كه از خدا در هراس باشند و بهترين ايشان آنهائى هستند كه عمل خالص كنند و اخلاصشان توأم با مرگ شود