از آن داشته كه از آن تفسير آية 39 سوره آل عمران را از كراسه چهارم برگ 2 - پ
نقل مى كند . اين قطعه در تفسير طبري ( الجامع 3 / 253 ) نيز آمده ، با اين تفاوت كه در
طبري ، ابن جريج مستقيما از ابن عباس نقل كرده در حالي كه در سعد ، از ابن عباس به
توسط مجاهد نقل مى كند .
563 . * + تفسير / أبو علي محمد بن عبد الوهاب الجبائي ( م 303 )
سعد 14 - 16 ، 142 - 183
درباره مؤلف نك : سزگين 1 / 621 - 622 . درباره اين تأليف نك : , Gimaret . D
285 - 248 . pp " , Materiaux " اين را كه تفسير جبائى ، تأليف پر حجمى بوده ، الملطى
ابراز كرده وگفته است كه بيش از يكصد جزء بوده است ( كتاب التنبيه تحقيق :
Dedering . S استانبول 1936 ص 32 ) . ابن طاووس نسخه ء ده جلدي از اين تفسير را كه
در حيات جبائى يا اندكى بعد از آن كتابت شده در اختيار داشته است ( سعد 142 ،
183 ) . ابن طاووس غالبا عين متن را نقل كرده اما در دو مورد ( سعد 156 ، 180 ) نقل
به معنى كرده با اين توضيح " لأجل طول لفظه " . تنها بخشي از مواد نقل شده در سعد ،
مشتمل بر نقل از تفسير است بقيه مطالب نقد ابن طاووس از مطالب جبائى است كه وى را
مخالف سرسخت بني هاشم توصيف كرده ومى گويد " به نظر مى رسد چون أو شخصا
نتوانست بنى أمية را با شمشير خود حمايت كند با قلم وزبان با بني هاشم جنگيده است "
( سعد 143 ) . خرده گيرىهاى ديگر ابن طاووس از جبائى عبارتند از : آگاهى ناقص وى
از عربي ( اتهامى كه اشعرى نيز پيش از وى داشته ; * مق : ابن عساكر ، تبيين ص 138 )
جهالت از معاني درست قرآن ، تفسير به رأى ومسكوت گذاشتن حقائق روشن
هامش
. عين عبارت عربي ابن عساكر از قول اشعرى چنين است : ورأيت الجبائي الف في تفسير القرآن
كتابا أوله على خلاف ما انزل الله عز وجل وعلى لغة قريته المعروفة بجبا وليس من أهل اللسان
الذي نزل به القرآن وما روى في كتابه حرفا واحدا عن أحد من المفسرين . بر خلاف آنچه آقاى
صادقي در مقاله " زبان تفسير أبو علي جبائى چه بوده " هفتاد مقاله ج 2 ص 556 بيان كرده از اين
عبارت بدست نمى آيد كه اشعرى مى خواسته زبان تفسير را فارسي بداند بلكه تنها اشاره به زبان
عربي [ محلى ] جبائى است همانطور كه مؤلف نيز در متن بدان توجه داشته است . م