بود كه وى ازدواج نكرده وأولادي نداشت . أو كتابهاى خود را براي الملك الناصر
حاكم حلب وقف كرد . گفته مى شود كه قيمت آنها حدود پنجاه هزار دينار بوده است . 22
كتابخانه ء أبو الحسن سعيد السامري طبيب ( اعدام شده در 649 ) مشتمل بر ده هزار مجلد
كتاب بوده است . 23
كتابخانه علماى شيعي نيز كمتر از عالمان سنى نبوده است . زماني كه اين عقده
( م 333 ) مؤلف زيدي جارودي مى خواست كتابهايش را به خانه جديد منتقل كند قبول
كرد تا هر به كارگر يك دانق ( = يك ششم درهم ) براي حمل هر محمولهاى بدهد .
مجموعه ء كتابهاى وى نزديك به ششصد محموله بوده ومبلغى كه وى پرداخته يكصد
دينار بوده است . 24 از آنجا كه نمى دانيم هر كارگر چه مقدار كتاب حمل مى كرده ،
برآورد تعداد كتابهاى أو ممكن نيست . تنها چيزى كه مى توان فهميد ( اگر بتوان آمارى
كه در روايت آمده پذيرفت ) اينكه كتابخانه بايد مشتمل بر چند هزار جلد كتاب باشد .
چنين معروف است كه كتابخانه صاحب بن عباد ( م 385 ) كه گرايش شيعي داشته است ،
داراى تعداد زيادى كتاب در حدود دويست وشش هزار جلد كتاب بوده كه براي انتقال
آنها به چهارصد ( يا هفتصد ) شتر نياز بوده است . 25
شريف مرتضى در هنگام وفات ( سال 436 ) كتابخانهاى از خود برجاى گذاشت
كه به گفته برخى مشتمل بر سى هزار جزء 26 وبه گفته ء ديگران هشتاد هزار مجلد بوده
است . 27
روشن است كه نمى توان اين أرقام را به سادگى پذيرفت . آنچه لازم است وجود
هامش
22 . الحوادث الجامعة ، ص 238 ; الكتبي ، ج 3 ، ص 118 .
23 . Grohmann ص 441 .
24 . تاريخ بغداد ، ج 5 ص 18 . مق : المنتظم ج 6 ، ص 337 ; شذرات ج 2 ، ص 332 .
25 . ياقوت ، الأدباء 6 / 259 ; ابن خلكان 1 / 231 ; روضات 4 / 296 ;
Renaissance , Mez ص 174 ; Kraemer در Humanism ص 262 وارجاعات همانجا .
26 . ابن زهره ، الغاية ص 76 .
27 . عاملي ، امل 2 / 184 به نقل از أبو القاسم على التنوخي ( م محرم 447 ) دوست سيد مرتضى ; ابن
عنبه ، عمده ص 169 . عبارت ابن عنبه كه در اين چاپ ( ونيز چ نجف 1380 صص 206 ودر
نقل آن عواد ، الخزائن صص 234 - 235 ) آمده درست نيست ; عبارت صحيح از عمده در
روضات ( 4 / 296 ) آمده است .