شواهد دقيقى براي تعداد دقيق كتابهاى درون اين كتابخانههاست كه ترجيحا در شكل
فهرست باشد . چنين فهرستهايى براي كتابخانههاى خصوصي وعمومى وجود داشته
است اما در باره فهارسى كه در شش قرن نخست اسلامى نوشته شده اطلاعى نداريم كه
باقي مانده است يا نه . 28 نمونه ء اين فهرست ها از كتابخانههاى خصوصي كه از آنها در منابع
ياد شده ( اما باقي نمانده ) عبارتند از : كتابخانه صاحب بن عباد كه فهرست آن مشتمل بر
ده مجلد بوده است ; 29 فهرست كتابخانه عضد الدولة ; 30 فهرست كتابخانه ء ابن قفطى .
كتابخانههاى عمومى معروفي كه از فهارس آنها ياد شده عبارتند از : كتابخانه ء " حكم
دوم " در قرطبه ، كه گفته شده ، فهرست دواوين آن ، تنها شامل چهل وچهار جزء بيست
هامش
28 . نمونهء قديمى ( تا آنجا كه من از آن آگاهى دارم ) كه باقي مانده ( غير از سعد السعود ابن طاووس ،
درباره آن نك : بعد از اين ) عبارت است از : فهرست كتابخانه مسجد قيروان مورخه 693 ; اين
فهرست با فهرست قديمىتر اما بدون تاريخ مقايسه شده . نك : إبراهيم شبوح ، " سبحل قديم لمكتبة
جامع القيروان " مجله معهد المخطوطات العربية ، 2 ، 1956 ، صص 339 - 372 در ص 342 .
يك نسخه ء خطى كه داراى تاريخ 694 بوده وعنوان " المنتخب مما في خزائن الكتب بحلب دارد ،
موجود است . همانطور كه از عنوان آن بر مى آيد مشتمل بر منتخب كتابهايى است كه در
كتابخانههاى حلب بوده نه يك كتابخانه ء خصوصي : ( نك : Sbat ) عناوينى از اين نسخه خطى را كه
ابن طاووس نيز بدان اشاره كرده در فهرست آوردهايم . براي فهارس كتابخانههاى عمومى عثماني
نك :
Catalogues and Cataloguing in the " E Erunsal . I
349 - 333 . pp
, 1987 , 37 , Libri " Ottoman Libraries به گفته Erunsal قديمى ترين صورت موجودى كه بدست ما رسيده ، متعلق به سال 1430 م
است . وقديمى ترين فهرست كامل مربوط به كتابخانه مسجد فاتح است كه در سال 1560 م
تأليف شده است . بايد درباره فهرست كتابهاى مربوط به اشخاص خصوصي از قرون نخستين
اسلامى ، به جز آنچه در ميان اسناد Geniza كشف شده ( مق : مث :
s Library , A Doctor " , Baneth . H . Z . D
" in Egypt at the Time of maimonides
. 185 - 171 . pp , 1961 / 5721 , 30 , Tarbiz , [ در زبان عربي ]
وبه ويژه
Ha sifriyyah ka Yehudit be Arzot , Allony . N
ha Mizrah bi Ymei ha Beinayim
[ كتابخانه ء يهودي در شرق قرون ميانه ]
تحقيق : Sokolow . M بيت المقدس [ در دست انتشار ] ) تحقيق شود .
29 . ياقوت ، الأدباء ، 6 / 259 ; صص 211 - Kraemer 262 در Humanism .
30 المقدسي ، أحسن التقاسيم تحقق : pe Goeje . J . M ليدن ، 1906 ص 449 ; Mez در
Renaissance صص 172 - 173 ; Kraemer در Humanism ص 275 .