قرائت مىكرديم ؛ امّا نمىدانستيم اهل فتنه ما هستيم . تا اين كه آن واقعه به دست ما اتّفاق افتاد .
( 277 ) ضحّاك نقل مىكند كه ابن عباس در بارهء اين كلام خدا
وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ
. . . بيان كرد :
خداى سبحان اصحاب محمد صلى اللَّه عليه و آله را از مقاتله و جنگ با على بن ابى طالب عليه السّلام بعد از حيات پيامبر بر حذر داشته و منع كرد . « 1 » امّا آنان به اين آيه عمل نكردند .
( 279 ) سدىّ در مصداق آيه
وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً
گفت : اهل فتنه ، اصحاب جمل بودند كه بر ضدّ امير المؤمنين على عليه السّلام جنگ جمل را به راه انداختند .
( 280 ) ابى عثمان نهدى نقل مىكند :
على عليه السّلام را در جنگ جمل ديدم ؛ كه آيه
وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ
را تلاوت مىكرد و مىفرمود :
به خدا سوگند ، اهل اين آيه از بعد نزول تا به امروز مقاتله و جنگ نكردند ، مگر امروز و اين آيه شامل حال آنان مىشود كه به جنگ ما برخاستند .
( 281 ) عثمان بن مؤذّن مىگويد :
يك سال كامل مصاحب امير المؤمنين على عليه السّلام بودم . آن حضرت در طول اين مدت كلامى در دوستى يا بيزارى از سران جمل نفرمود ؛ مگر اين كه از زبان مبارك آن حضرت مىشنيدم مىگفت : فلان و فلان چه عذرى دارند ! آن دو با ميل و رغبت و بدون اكراه بيعت كردند ، سپس بدون دليل و تقصيرى پيمان شكستند . به خدا سوگند اهل اين آيه
وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ
قتال نكردند مگر امروز كه در مقابل من ايستادند . « 2 »
هامش
( 1 ) روايت رقم 278 / شواهد التنزيل تقريباً به معنى است كه از قول زبير بن عوّام بيان شد .
( 2 ) روايت رقم 282 / شواهد التنزيل تقريباً مشابه همين روايت است .