نخواهيد كرد ، چون صيغه اگر چه مشترك بين زمانهاى سهگانه است و ليكن مخصوص به استقبال است و ما قبل آن قرينه بر اين مطلب است . ما أَعْبُدُ در زمان حال يا در حال و استقبال . وَ لا أَنا عابِدٌ ما عَبَدْتُّمْ در گذشته نيز معبودهاى شما را عبادت نكردهام ، به قرينهى ما بعدش ، يا در ماضى و حال ، يا به طور مطلق ، يعنى نه عبادت معبودهاتان را كردهام ، نه مىكنم و نه خواهم كرد . وَ لا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ و با تغيير صيغه در جانب كفّار اشاره به اين معنا كرده كه آنان با بتپرستى هواهاى خود را عبادت مىكنند و هواهاى آنان ثابت نيست ، بلكه متغيّر و متبدّل است ، كه معبود ديروز آنان غير از معبود حال و آينده است . و چون در جانب محمّد صلّى اللّه عليه و آله اشاره به اين است كه معبود او در ماضى و حال و آينده يك چيز است و تعدّد و اختلافى در آن نيست و اين لطيفه حاصل نمىشود مگر با تكرار . و وجه ديگرى تكرار اين است كه سوره در مقام بيزارى جستن و اظهار خشم و مغايرت است و تكرار مناسب اين مقام است و ممكن است لفظ « ما » در مواضع چهارگانه يا در موضع اخير مصدريّه باشد و آوردن لفظ « ما » در قول خداى تعالى : « ما أعبد » . بنا بر آنكه « ما » موصوله باشد و نياوردن « من » براى هم شكل بودن با قول خدا « ما تعبدون » و از سوى ديگر مناسب مقام تبرّى و خشم و احتجاج آوردن لفظ عامّ است نه خاصّ و نيز اعتقاد آنان مطابق تصوّرشان باشد كه تصوّر مىكردند پروردگار آسمانها و زمين مانند خدايان آنانست .
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى )ج ١٤ — صفحة 641
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٦٤١