نياوردهايم ؟
ولى خود در پى عقبه نبود .
و تو چه دانى عقبه چيست ؟
آزاد سازى برده .
يا اطعامى [ از بينوايان ] در روزى گرسنگى زده .
در حق يتيمى خويشاوند .
يا بينوايى خاكنشين .
تا سپس از كسانى باشد كه ايمان آوردهاند و همديگر را به شكيبايى و همديگر را به مهربانى سفارش كردهاند .
اينانند كه اصحاب يميناند .
و كسانى كه به آيات ما انكار ورزيدهاند ، آنانند كه اصحاب شمالاند .
بر آنان آتشى چندلايه ، [ چيره ] باشد .
تفسير
لا أُقْسِمُ بِهذَا الْبَلَدِ
منظور از « بلد » شهر مكّه و آن شهر حرام است و بيان « لا اقسم » گذشت و گفتيم كه لفظ « لا » براى تأكيد قسم ، زايده ، يا نافيه است كه معتقد است آنان را نفى مىكند ، يا نافيه و قسم را نفى مىكند .
وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهذَا الْبَلَدِ
هتك تو ، مال و خون تو در اين شهر حلال است يا بر تو حلال است هر كارى كه به اين شهر انجام دهى اگر چه آن كار در سال فتح باشد . يا مقصود اين است كه تو در اين شهر اقامت دارى و ساكن هستى . و اين قيد تعظيم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است و اشاره به اين است كه بزرگى و شرافت مكان بر خالقه از كسى است كه در آنجا مكان گرفته است .
وَ والِدٍ وَ ما وَلَدَ
و سوگند به آدم عليه السّلام و آنچه كه از او به وجود آمدهاند ، يا به ابراهيم و نسل او ، يا به آنان و على عليه السّلام چنانچه روايت شده .
و نكره آوردن براى بزرگداشت است و آوردن لفظ « ما » در مقام « من » جهت برانگيختن تعجّب است ، يا مقصود هر پدر و آنچه كه بر