گمان برده شود ، چگونه او را كسى نمىبيند و مال او را نمىبينيم در حالى كه ما او را آفريديم ، دقايق قوا و مدارك و اعضا را در او قرار داديم .
أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ
آيا براى او دو چشم قرار نداديم كه مشتمل بر ده جزء باشد به نحوى كه در آن نورى قرار داديم تا اشيا را بتواند ببيند .
وَ لِساناً
براى انسان زبان آفريديم كه مركّب از گوشت ، عصب ، پى و رگها و استخوانها است كه ما فى الضمير خود را با آن به ديگران فهمانده و طعم غذاها را با آن مىفهمد .
وَ شَفَتَيْنِ
و انسان را داراى دو لب آفريديم كه زبان و ساير آنچه را كه در دهان است حفظ مىكنند و صورت را زيبا مىسازند و بر سخن گفتن كمك مىنمايند .
وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ
اين جمله عطف بر مجموع « أ لم نجعل » زيرا « أ لم نجعل » به معناى اين است كه براى او دو چشم قرار داديم ، يا عطف بر مدخول است نفى است و مقصود از « نجدين » راه خير و شرّ است ، چنانچه در اخبار آمده است .
بعضى گفتهاند « 1 » : مقصود دو پستان است . به امير المؤمنين عليه السّلام گفتند : كسانى مىگويند : مقصود از قول خدا
« وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ »
دو پستان است ، فرمود : نه ، مقصود خير و شرّ است .
فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ
« قحّمته فى الأمر تقحيما » ، يعنى ، خودم را در آن كار انداختم بدون فكر و رويّه ، « فانقحم و اقتحم ،
هامش
( 1 ) نور الثقلين ج 5 ص 581 .