باشد يا به ضرر او ، و امر به اقامهى وزن نموده ، و آن عبارت از مساوى نمودن دو طرف ميزان است .
و لفظ « بالقسط » تأكيد اين معناست و تقييد آن به لفظ « قسط » اشاره به تسويه قلب در اين مورد است .
[ وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ ]
زمين براى ( زندگانى ) خلق مقرّر فرمود ، يا اين جمله در مقابل بالا بردن آسمان است ، ذكر نمودن بسط و گسترش زمين بدان جهت است كه اتمام نعمت بالا بردن آسمان به گسترانيدن زمين حاصل مىشود .
[ فِيها فاكِهَةٌ ]
اين جمله حاليه يا مستأنفه و جواب سؤال مقدّرست .
[ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَكْمامِ ]
كه در آن ميوههاى گوناگون و نخل خرماى با پوشش است .
لفظ « اكمام » عبارت از پوست ميوه نخل است بعضى گفتهاند : مقصود شكوفهى نخل است و برخى آن را ليف نخل دانستهاند .
[ وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ ]
برگ ، يا كاه .
[ وَ الرَّيْحانُ ]
و حبوبات ( متنوّع ، كه داراى برگ و گل و رياحين است ) .
لفظ « الرّيحان » با رفع خوانده شده تا عطف بر « الحبّ » باشد و با جرّ خوانده شده تا عطف بر « العصف » باشد .
و ريحان گياه معروفى است كه بوى خوش دارد ، يا مقصود مطلق گياهى است كه بوى خوش داشته باشد ، يا مقصود مطلق رزق است ، پس اى گروه انس و جنّ حالا كه نعمتهاى خدا را شناختيد و فهميديد كه كسى جز خدا قادر به آوردن اين نعمتها نيست ؛ پس كدام يك از