وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ
عطف بر جمله محذوف است كه متعلّق به لفظ « يخلفه » يا به لفظ « خير الرّازقين » مىباشد ، يعنى او بهترين روزى دهندگان است در دنيا و در روزى كه آنها را حشر خواهيم نمود و ممكن است متعلّق به محذوف باشد كه عطف بر « قل » شده است ، يعنى لفظ « اذكر » محذوف است .
و معناى آن اين است : به يادآور روزى را كه آنها را حشر مىكنيم .
جَمِيعاً
همگى پيروان و رؤساء در گمراهى و ضلالت .
ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ
سپس به ملايكه مىگوييم آيا اينان شما را عبادت مىكردند ؟ از بين معبودها مخصوصا ملايكه را ذكر كرد چون آنها شريفترين معبودها و بيناترين و آگاهترين آنها به حال عبادتكنندگان و داناترين به نيّات آنها هستند و جوابى كه ملايكه دادند همان جوابى است كه ديگر معبودها مىدهند ، خواه درك و احساس داشته باشند يا نداشته باشند .
أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ
آيا اينان كه مدّعى پرستش شما هستند ، شما را مىپرستيدند ؟
قالُوا سُبْحانَكَ
ملايكه در جواب گويند : خدايا تو منزّه از شريك بودن امثال ما هستى .
أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ
ملايكه اوّلا خداى تعالى را از شريك بودن امثال خودشان منزّه كردند و ثانيا رضايت به معبود قرار گرفتن خودشان را انكار كردند و از انكار رضايت و معبود قرار گرفتن براى مشركين كه از تنزيه خداى تعالى و اظهار عدم رضايت به فعل آنها استفاده مىشود رو گرداندند و