أَمْ بِهِ جِنَّةٌ
يا ديوانه است و جنون دارد و آنچه مىگويد ناشى از قصد و شعور نيست .
بَلِ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ
آوردن اسم ظاهر به جاى ضمير جهت اشعار به علّت حكم است .
فِي الْعَذابِ
كسانى كه ايمان به آخرت نمىآورند در عذاب هستند ، عذابى كه آنها را مانند مجنون و ديوانه قرار داده و نبايد به گفتار آنها اعتنا كرد .
وَ الضَّلالِ الْبَعِيدِ
در گمراهى بعيد هستند ، نسبت بعد و دورى به ضلال و گمراهى مجاز عقلى است ، يعنى آنها افترازن و دروغگو هستند ، آنها مانند ديوانهاند ، نه رسول خدا .
أَ فَلَمْ يَرَوْا
آيا نگاه نمىكنند ، يا كور شدهاند و نمىبينند ؟
إِلى ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ
و آيا به جلو و پشت سرشان از آسمان و زمين نگاه نمىكنند ؟ يعنى به آسمان ارواح و زمين اشباح نمىنگرند ؟ چه ، انسان از همان ابتداى خلقت متوجّه به عالم آخرت و عالم ارواح بوده و پشت به عالم اشباح نموده است .
و نيز زمين طبع زير دو پاى انسان است ، پس آن مانند چيزى است كه پشت سر او باشد و آسمان طبع بالاى سر او است ، پس آسمان به جلوى او بودن شبيهتر است و ممكن است .
لفظ « من » تبعيضيّه باشد ، يعنى آيا نگاه نمىكنند به چيزى كه در جلو آنها قرار دارد درحالىكه آن قسمتى از آسمان و قسمتى از زمين است ؟
يا لفظ « من » ابتدائيّه است ، يعنى آيا نگاه نمىكنند به حوادث گذشته كه در جلو روى آنها است ؟