مىكرد تا بميرد .
برخى گفتهاند : « ذو الأوتاد » يعنى صاحب ملك و پادشاهى كه با ميخها ثابت شده است ، بعضى گفتهاند : يعنى صاحب اركان قوى ، چه او لشگريان بسيار ، فرماندهان بزرگ و وزيران قوى داشت . « 1 »
وَ ثَمُودُ وَ قَوْمُ لُوطٍ وَ أَصْحابُ الْأَيْكَةِ
يعنى قوم شعيب .
أُولئِكَ الْأَحْزابُ
اينها حزبهاى شكست خوردهاند ، به حال و مال تكذيب و انكار آنها نظر كنيد .
إِنْ كُلٌّ إِلَّا كَذَّبَ الرُّسُلَ
رسولان خودشان را تكذيب كردند ، يا جميع رسولان را زيرا تكذيب يكى تكذيب همه است .
فَحَقَّ عِقابِ وَ ما يَنْظُرُ هؤُلاءِ
تصريح به عقوبت منكرين از قريش است كه قبلا با كنايه آن را گفته بود و مقصود از « هؤلاء » منكرين از قريش است .
إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً
اينان جز صيحه هنگام مرگ ، يا هنگام قيامت ، يعنى نفخ اوّل يا دوّم است ، بهرهاى ندارند .
ما لَها مِنْ فَواقٍ
اين منكرين انتظارى جز يك صيحه ندارند ، كه ديگر در آن صيحه توقّف يا بازگشت يا راحتى يا هشيار شدن از بيهوشى و بازگشت به دنيا يا سستى نيست .
وَ قالُوا
بعد از صيحه و فرياد از باب استهزا مىگويند :
پروردگارا در عذاب ما شتاب كن ، * مطلب را با فعل ماضى ادا كرد
چون وقوع آن محقّق و حتمى است ، يا نسبت به محمّد صلّى اللّه عليه و آله حتما واقع شده است ، يا معناى آيه اين است كه مشركين با زبان حال يا زبان
هامش
( 1 ) مجمع البيان : ج 8 و 7 ، ص 468 .