إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ
اين جمله تعليل ما قبلش از قول خدا :
وَ مَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ . . .
تا آخر آيات است .
مقصود از مسلمين در صورت و ظاهر كسى است كه با دست محمّد صلى اللّه عليه و آله يا جانشينانش بيعت كند به صورت بيعت عامّ نبوى با اقرار زبانى در پذيرش دعوت ظاهرى و انقياد در تحت احكام شريعت ، امّا در حقيقت و واقع مسلمان كسى است كه باطنا تسليم احكام شريعت باشد ، به نحوى كه خلاف آن احكام از او پديد نيايد و ممكن نباشد .
و به همين معنا از نبىّ صلى اللّه عليه و آله وارد شده : مسلمان كسى است كه مسلمانان ديگر از دست و زبان او در سلامت و امان باشند « 1 » .
وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ
مؤمن در صورت و ظاهر كسى است كه به دست محمّد صلى اللّه عليه و آله يا جانشينان او به واسطهى قبول دعوت باطنى و تسليم در مقابل احكام طريقت و قبول احكام قلب ، بيعت خاصّ ولوى نمايد .
و در حقيقت و واقع مؤمن كسى است كه متخلّق به اخلاق نيكو بوده ، از رذايل پاك ، در قومش امين ، مهربان ، كريم و پسنديده ، با حيا بوده ، ديگر خصلتهاى خوب را هم داشته باشد .
در همين معنا از نبىّ صلى اللّه عليه و آله وارد شده : مؤمن كسى است كه همسايهاش از او در امان باشد و ايمان به من نياورده كسى كه شب
هامش
( 1 ) . تفسير صافى ج 4 ص 189 و مجمع البيان ج 7 - 8 ص 358 .