را كه عهد بستند راست گفتهاند ، نه دروغ مانند منافقين ، يا آنچه را كه عهد بستند به راستى محقّق ساختند .
فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ
لفظ نحب معانى زيادى دارد كه از آن جمله است : خطر بزرگ ، احتياج ، قت ، خواب ، شدّت ، مدّت ، مرگ ، اجل ، نذر كه همه اين معانى در اينجا مناسب است چون مقصود قضا و تمام شدن عمر است .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ
بعضى از مؤمنين منتظر نحب و مرگ هستند .
وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
آن عهدى را كه با خدا بستند تبديل و دگرگون نكردند .
اين آيه كنايه از ( تبديل و دگرگونكنندههاى عهد ) اهل نفاق است و اخبار زيادى وارد شده كه ( صدر ) آيه دربارهى حمزه و جعفر و عبيده و على عليه السّلام نازل شده است .
و در بعضى از اخبار آمده است : كه آيه درباره مؤمنين از شيعه آل محمّد صلى اللّه عليه و آله نازل شده است « 1 » .
و در خبرى از امام صادق عليه السّلام آمده است : مؤمن دو نوع است :
مؤمنى كه عهد خدا را به راستى و صدق محقّق ساخته و به شرطش وفا كرده و همين است قول خداى تعالى :
رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ
و به اين مؤمن ، ترسهاى دنيا و آخرت نمىرسد ، او از كسانى است كه براى ديگران شفاعت مىكند و احتياج به شفاعت براى خود ندارد ، مؤمن همانند شاخهى درخت است گاهى كج
هامش
( 1 ) . الخصال ص 376 ح 58 .