در اينجا طبق آنچه كه در اخبار وارد شده ذكر شده كه اين آيه جهت نسخ توارث به سبب هجرت و يارى كردن نازل شده است و ليكن آيه اختصاصى به توارث و امامت و به ساير حقوق ندارد ، بلكه در هر حقّ و احسان و انفاق جريان دارد .
و آنچه كه وارد شده ، مبنى بر اينكه آيه در امارت و ولايت نازل شده است و در اولاد امام حسين عليه السّلام بعد از او جريان پيدا كرد « 1 » ، بيان اهمّ موارد آيه است .
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُهاجِرِينَ
ذكر مهاجرين بعد از مؤمنين از قبيل ذكر خاصّ بعد از عامّ است كه جهت اهتمام به خاصّ ذكر شده است .
و لفظ ( من ) براى بيان ( اولو الارحام ) است ، يا ( من ) تفضيليّه و برترى است .
إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلى أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً
استثناى متّصل مفرّغ است يعنى بعضى از اولو الأرحام در همهى امور به بعضى سزاوارترند مگر آنكه نسبت به اوليا خود در دين معروفى را انجام دهيد ، كه در اين صورت با آن كار از اولو الأرحام سزاوارتر مىشوند ، يا در هر حال سزاوارترند مگر در اين حال .
يا استثناى منقطع است ، يعنى و لكن كار معروف و خوبى كه نسبت به اولياى خود انجام مىدهيد ، نيكو و خوب است .
و مقصود از كار معروف و خوب وصيّت و قرار دادن اوليا و اوصياست ، يا مقصود وصيّت به چيزى براى اولياست .
كانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُوراً
در كتاب علوى از لوح
هامش
( 1 ) . علل الشّرائع ج 1 ص 206 باب 156 ح 4 .