ضَلَلْنا
براى اينكه قائلين اين سخن را از ساحت حضور دور نمايد از خطاب التفات به غيبت نمود .
فِي الْأَرْضِ
آنان گفتند : وقتى ما در زمين از بين رفتيم و اجزا و اعضاى ما متلاشى و با خاك زمين مخلوط گشت آيا دوباره خلق و زنده مىشويم ؟
أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ
جهت تأكيد تعجّب و به تعجّب انداختن و انكار استفهام را تكرار كرد .
بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ
چون قول خداى تعالى :
قالُوا أَ إِذا ضَلَلْنا
در مقام ذمّ آنان است و چون اين گفتار از آنان از روى علم و آگاهى نيست ، بلكه محض حدس و خيال است .
پس قول خداى تعالى در معنا چنين است : گفتارشان از روى علم و تحقيق نيست ، بلكه به لقاى پروردگارشان كافرند ، يعنى به حساب و محاسبه خدا در آخرت كافرند ، چنانچه در خبر آمده است .
يا مقصود لقاى ربّ مضاف است ، يعنى لقاى فطرى كه رب آنان در ولايت از جهت فطرت ملاقى آن بوده ، به اين ( لقا ) كافرند و لذا تمسّك به خيال و هواهاى خويش كردند و از علم و آثار آن اعراض نمودند .
قُلْ
در مقام جواب از تعجّب آنان از زنده شدن بعد از گم شدن و از بين رفتن در زمين به آنان بگو : در زمين گم نمىشويد و از بين نمىرويد بلكه :
يَتَوَفَّاكُمْ
ملكالموت همه شما و همه اجزاى وجود شما را مىگيرد به نحوى كه از شما كسى و جزوى در زمين باقى نمىماند و