وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ
صدايت را آهسته كن و آن را تا حدّ ممكن بلند نكن كه مقصود حدّ وسط در صداست ، يعنى نه آنقدر صدا را كم كن كه مخاطب نشنود و نه آنقدر بلند كن كه بيش از شنواندن مخاطب باشد .
إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْواتِ
صدايى كه بيشترين زجر را مىدهد صداى الاغ است .
لَصَوْتُ الْحَمِيرِ
از امام صادق عليه السّلام آمده است كه فرمود : منظور عطسهى زشت و قبيح است و شخص صدايش را هنگام سخن گفتن بلند مىكند و آن را به طور زشت و به صورت هياهو بلند مىكند ، مگر آنكه دعا يا قرآن بخواند « 1 » و خداى تعالى از حكايت پندهاى لقمان اكتفا بر چيزى كرد كه اصلى از اصول دين است و آن شرك آوردن به خدا و شرك آوردن به نبوّت يا ولايت است .
و در اعمال شرعى نيز به اصل آنها اكتفا كرد ، مانند اقامه نماز ، امر به معروف و نهى از منكر و صبر بر سختىهاى آن يا صبر بر بلاها و ليكن مقصود صبر بر نماز و ما بعد نماز است تا شمردن آن از اعمال شرعى قالبى ممكن باشد .
چون صبر بر بلاها از اخلاق نفسى شمرده مىشود و نيز از آداب معاشرت نيز بر اصل در آنها اكتفا كرد و اندكى قبل از اين گفتيم آنچه كه از مواعظ لقمان نقل شده است بسيار است و هر كس بخواهد به كتابهاى مفصّل مراجعه نمايد .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان : ج 7 و 8 ، ص 320 .