آنها ادراك انسان است ، نه ادراك حيوان ، خواه اين ادراك تقليدى باشد ، خواه تحقيقى ، چه تعقّل در ادراك انسانى مطلق استعمال مىشود ، چنانچه در ادراك عقلانى كه با تحقيق باشد ، نه با تقليد نيز استعمال مىشود .
بعضى گفتهاند : سبب نزول آيه اين بود كه قريش و عرب هرگاه به حجّ مىرفتند تلبيه مىگفتند « 1 » .
و تلبيه آنان چنين بود : [ لبّيك ، لبّيك ، لا شريك لك لبّيك ، انّ الحمد و النّعمة لك و الملك لا شريك لك ] و آن تلبيهء ابراهيم و انبيا عليهم السّلام است ، پس شيطان در صورت پير مردى آمد و گفت : اين تلبيه ، تلبيهء پيشينيان شما نيست ، گفتند : پس تلبيه گذشتگان ما چگونه بوده است ؟
شيطان گفت : آنها چنين مىگفتهاند : [ لبّيك ، اللّهم لبّيك ، لا شريك الّا شريكا هو لك ] .
پس قريش از اين گفتار متفرّق و پراكنده شدند ، ابليس گفت :
بايستيد و گوش كنيد تا سخن من تمام شود و آخر حرفم را بزنم ، گفتند : سخن آخر تو چيست ؟ گفت : بايد بگوئيد : [ الّا شريك هو لك تملكه و ما يملكك ] يعنى شريكى براى تو نيست جز شريكى كه تو مالك او هستى و او مالك تو نيست .
آيا نمىبينيد كه خدا مالك شريك و هر چيزى است كه شريك مالك آن است .
هامش
( 1 ) . صافى : ج 4 ، ص 131 . تفسير قمى : ج 2 ، ص 154 .