إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
خداوند بر هر چيز تواناست ، پس چرا آنان بازگشت را انكار مىكنند ، با اين كه بازگشت مشهود آنانست .
يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ يَرْحَمُ مَنْ يَشاءُ وَ إِلَيْهِ تُقْلَبُونَ
يعنى در حالى كه خدا هر كه را خواهد عذاب مىكند و هر كه را خواهد مىبخشايد و به سوى او باز گردانده مىشويد .
جمله حاليّه يا مستأنفه و جواب سؤال مقدّر است .
وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ
و شما نمىتوانيد خداوند را از ادراك و عذاب شما عاجز نماييد .
فِي الْأَرْضِ
در حالى كه آنان در زمين هستند .
لفظ
فِي الْأَرْضِ
ظرف براى
بِمُعْجِزِينَ
است يعنى نه در زمين خدا را عاجز توانيد كرد .
وَ لا فِي السَّماءِ
و نه در آسمان ، يعنى اگر در آسمان هم بوديد ، نمىتوانستيد عاجز كنيد و ممكن است كنايه از آخرت باشد .
وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ
جز خدا شما را ولىّ و يارى كنندهاى نيست پس چه شده است شما را كه غير خدا را عبادت مىكنيد و متوسّل به غير او مىشويد ، بيان وليّ و نصير مكرّر گذشته است ، گفتهايم كه نبىّ با نبوّت و خليفه بودنش به جانشينى نبوّت نصير است ، لىّ با ولايتش و جانشينىاش به جانشينى ولايت ولىّ است كه متولّى اصلاح عبد و تربيت اوست .
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ لِقائِهِ
كسانى كه به آيات خدا و لقاى او كافر شدند از آن جهت كه آن آيات از آيات تكوينى در آفاق و انفس است كه بزرگترين آنها آيات عظمى هستند از انبيا