هزار سال قبل از خلقت آدم آن را خلق كرده است « 1 » .
وَ قالُوا
عطف بر قول خدا :
قالُوا إِنَّا بِكُلٍّ كافِرُونَ
است ، مقصود قريش ، يا عشيرهى تو ، يا بنا بر قول عامّه ابو طالب است .
إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنا
گفتند : اگر ما با تو از رسالت تو پيروى كنيم ما را از سرزمين خود بيرون مىرانند .
از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده است كه آيه دربارهى قريش نازل شده و آن هنگامى بود كه رسول خدا صلى اللّه عليه و آله آنان را به اسلام و به هجرت فرا خواند و از نبى صلى اللّه عليه و آله آمده است كه فرمود : قسم به كسى كه جانم در دست اوست من به اين امر دعوت مىكنم سفيد و سياه را و كسانى را كه بر قلّهى كوهها و امواج درياها هستند و دعوت مىكنم به اين امر فارس و روم را « 2 » .
پس قريشيان تكبّر و استكبار نمودند و به ابو طالب گفتند : آيا نمىشنوى پسر برادرت چه مىگويد ، به خدا سوگند اگر فارس و روم اين سخن را بشنوند ما را از سرزمينمان بيرون مىكنند و سنگهاى كعبه را يك يك از جا مىكنند ؛ پس خداى تعالى اين آيه را نازل كرد .
أَ وَ لَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَماً
آيا به آنان در حال كفرشان روزى نداديم از هر چيزى كه روزى داده مىشود ؟
با اين كه جاى آنان صحرايى است بدون آب و علف و براى آنان حرم قرار نداديم ؟
هامش
( 1 ) . الصّافى ج 4 ص 97 .
( 2 ) . تفسير القمّى ج 2 ص 142 .