غيب فقط علم ساعت و قيامت است و چيزى است كه خداوند آن را علم غيب شمرده و فرموده :
إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ
. . . تا آخر آيه پس خداوند سبحانه و تعالى مىداند آنچه در رحمهاست ، مذكّر است يا مؤنّث ، زشت يا زيبا ! سخى است يا بخيل ! بدبخت است يا خوشبخت ! و چه كسى هيزم آتش است ! يا در بهشت مرافق پيامبران است ! پس اين علم غيب است كه جز خدا كسى آن را نمىداند و ما سواى اين امور علمى است كه خداوند به نبىّ خود ياد داده و نبىّ صلى اللّه عليه و آله و سلّم علم آن را به من آموخته ، براى من دعا كرده است كه سينهام گنجايش ، جوارح و اعضايم آن را نگهدارد و پس از آنچه كه بيان شد ديگر حاجت بيان اجزاى حديث نيست « 1 » .
وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
نمىدانند در چه مقامى از مقامات برانگيخته ، زيرا كسى كه محدود به حدّ از حدود آسمانها و زمين است هنگام برخاستن از قبر حدّش را نمىداند ، هم چنان كه جاى اين قيام و موقعيّت خود را نيز در آن نمىداند و كسى كه از اين حدّ رها و آزاد است وقت برانگيخته شدن و موقعيّتش را به سبب علم خدا مىداند ، نه با علم خودش .
بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ
علم آنان در آخرت فانى مىشود ، با آخرت تكامل پيدا مىكند ، يا علم آنان در حقّ آخرت فانى مىگردد ، بدين معنا كه چيزى از آخرت را نمىدانند ، يا اسباب علمشان در حقّ آخرت متلاحق مىشود ، يعنى آيات و علاماتى را
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه خطبه 128 .