زمين خانهاى باقى نمىماند مگر آن كه كلمهى اسلام را بر آن خانه داخل نمايد ، چه با عزّت باشد يا با ذلّت ، يا آنها را عزيز مىكند و از اهل اسلام قرار مىدهد ، يا آنها را ذليل مىكند تا به دين اسلام گردن نهند « 1 » .
بنابراين معناى قول خدا :
وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ
خداوند آنان را بر مخالفين و دشمنانشان مسلّط خواهد كرد تا اظهار كلمهى اسلام و لوازم آن ممكن باشد .
و ممكن است مقصود از عمل صالح بيعت ولوى ايمانى و از استخلاف جانشينى در علم و تصرف نسبت به عالم صغير يا به عالم كبير باشد .
و ممكن است مقصود از جانشينى لطيفهى ولوى آنان باشد كه به صورت ولىّ امر در ملك صغيرشان ظاهر مىشود ، كه هرگاه آن لطيفه قوى و متمكّن گردد در علم و عمل عالم صغير و كبير جانشين خدا مىشود و ممكن است مقصود از استخلاف جانشينى در نبوّت يا رسالت بعد از جانشين شدن لطيفهى ولوى باشد .
اگر مراد از ايمان ايمانى باشد كه با بيعت ولوى حاصل شده است ممكن است مقصود از استخلاف جانشينى در ملك ، يا جانشينى در علم و عمل باشد ، يا استخلاف در نبوّت و رسالت
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 8 - 7 ص 152