اشاره كرده است .
چه قول خدا : « اركعوا » اشاره به سفر از خلق به سوى حقّ است ، و قول خدا : « اسجدوا » كه خروج از انانيّت است حتى از نسبت ذات به نفس اشاره به سفر از حقّ به حقّ است ، و قول خدا :
« وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ »
اشاره به سير به سبب حقّ در حقّ است ، و قول خدا :
« وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ »
اشاره به سير حقّ در خلق است .
و اين خطاب منافات با كمال كامل ندارد تا منافى با تفسير آيه به ائمّه عليهم السّلام باشد ، زيرا كامل چون جامع جميع مراتب است بهطور استمرار داراى سير از خلق به حقّ و سير با حقّ در خلق است .
در مقدّمات و در تفسير فاتحه بعد از آن به اين سفرها و كيفيّت سلوك در آنها اشاره كرديم .
وَ جاهِدُوا
« 1 »
فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ
چون خطاب به آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله است آنان را با اين خطاب مخاطب كرده است و گرنه مانند اين تكليف براى غير آنان تكليف به فوق طاقت است ، بلكه بايد به غير آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله چنين خطاب كرد :
در راه خدا جهاد كنيد حقّ جهاد خودتان نه حقّ جهاد خدا ، زيرا حقّ جهاد در راه خدا بهطور مطلق ، حقّ جهاد مناسب و لايق به خدا اين است كه هيچ انانيّتى از عبد باقى نماند و عبد بعد از فنا
هامش
( 1 ) جهاد بر 3 قسم است جهاد به نفس جهاد به دل جهاد به مال