و بيان واسطهى آنست و آن عالم امر است .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
اينها آيت و نشانهى الهى بودنشان فقط با عقل و درايت خردورز آن دريافته مىشود و نياز بر فكر و تأمّل ندارد ، چرا كه دلالت اين امور بر وجود خدا نسبت به فرود آوردن آب و رويانيدن نبات ظاهر و روشن است و آوردن لفظ آيات به صورت جمع براى اين است كه هر كدام از آنچه كه بيان فرموده آيت و نشانهى مستقلّى است .
وَ ما ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ
خداوند آنچه را كه براى شما مسخر نمود تا تحت فرمان شما باشد در زمين از مواليد مانند : معادن ، انواع نباتات ، گونههاى حيوانات ، عناصر و آنچه كه در روى زمين از كوهها ، گودالها و تپّههاى طبيعى است كه مقصود از تسخير ، تحت فرمان قرار دادن آنهاست در همان جهتى كه براى آن خلق شدهاند .
بايستى توجّه داشت كه تحت فرمان قرار داده شدن اين موارد همانند حيوانات نيست و غرض از تسخيرشان براى انسان به اين معناى است پذيراى فرامين انسان مىباشند ، ليكن به وجه خاصّى كه براى انتفاع و بهرهگيرىشان نهاده شده است ، بنابراين تحت شرائط ويژهاى كه از وجه مزبور تبعيّت مىنمايد عمل مىكنند اگر چه وجه انتفاع در بعضى از آنها مخفى است ، ممكن است كه
ما ذَرَأَ
مبتدا و
لَكُمْ
خبر آن باشد يا
فِي الْأَرْضِ
خبرش بوده باشد ، و جملهى حال ، يا عطف بر جملهى