الف ) : بدل از
أُولئِكَ
يا فاعل براى فعل
يَدْعُونَ
يا
يَبْتَغُونَ
باشد .
ب ) : بدل از
الْوَسِيلَةَ
بوده و حرف « اى » موصوله باشد ، ضمه آن بنا بر اخير به جهت حذف « 1 » صدر صله است .
ج ) : ( و نيز اين احتمال وجود دارد ) كه جملهى حاليه يا مستأنفه باشد و لفظ « اى » استفهاميه ، و در صورت موصوله بودن خبرش محذوف است .
د ) :
أُولئِكَ
مبتدا و
الَّذِينَ
صفت يا بدل از آن و
يَبْتَغُونَ
خبرش بوده باشد اگر چه
يَبْتَغُونَ
حال و معترضه هم كه بوده باشد بر هر دو تقدير خبر
أَيُّهُمْ أَقْرَبُ
خواهد بود بدين گونه كه « اىّ » استفهاميّه باشد و قول در تقدير گرفته شود . « 2 » مقصود از « رب » يا ربّ مطلق است از باب اين كه : ملايكه ، مسيح ، عزيز و ستارگان همه طلب وسيله به سوى خدا مىكنند . يا مقصود از آن ربّ مضاف است كه آن ربّ آنها در ولايت است ، همچون مخالفين حضرت على عليه السّلام كه آنان نيز طلب وسيله به سوى آن حضرت مىكردند .
وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَ يَخافُونَ عَذابَهُ
پس آنان و ساير
هامش
( 1 ) بنا بر آنچه كه در قواعد علم نحو معمول نحويّين است در صورتى كه صدر صلهى موصوله حذف شده باشد .
( 2 ) احتمالات فاعل و « ايهم اقرب » هم در صورتى كه خبر نبوده باشد مانند سابق است .