تفسير
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الر كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ
« 1 » مقصود از ظلمات ظلمات كفر است ، و چون كفر داراى ظلمات و تاريكىهاى بسيار و متباينى است كه از اختلاف محل انتزاع ظلمات ناشى مىشود .
و روى همين جهت لفظ ( الظّلمات ) به صورت جمع معرف
هامش
( 1 ) ظلمات - مطابق افسانههاى تاريخى محل چشمههاى آب زندگانى است كه اسكندر براى به دست آوردن آن بدانجا رفت . از اين رو ظلمات و آب حيات در ادبيات عرفانى جنبهى رمزى يافته است . مثلا گفتهاند : مراد از ظلمات دنيا است كه ظلمانى است . و مراد از كوشش اسكندر براى بدست آوردن آن زندگانى ، مجاهد ، با نفس است كه سائرين الى اللّه و اهل سير و سلوك چنان مىكنند .
شيخ اشراق نيز اين اصطلاح را به كار برده و ظاهرا از آن ماهيات و اجسام ظلمانى يعنى طبايع جهان ناسوت را اراده كرده است .
تنوير المقياس : يعنى من خدايم كه مىبينم آنچه مىگوييد و مىدانيد ؛ و گفتهاند : سوگندى است از سوى خدا .
كشف نو : اى محمّد اين چراغ قران كه در دست توست افروزندهى آن ماييم راهبر به وى آن كس بود كه ما خواهيم .
فى ظلال : يعنى اين حروف نامهاى است كه ما آن را به سوى تو فرستاديم نه تو خود آن را ساخته باشى و براى هدفى فرستاديم تا از تيرگىهاى نفس و عقل و وهم و خرافه و تقليد و سرگردانى مردم را برون برى به سوى روشنى انديشه و تفكّر و عالم ضمير و دل .