جنّتى بعد از فادخلى في عبادى . چه ، يا أيّتها النّفس المطمئنّة خطاب به نفس است كه از جهاد اكبر فارغ و به عالم فتح و ظفر كه مقرّ اطمينان است داخل شده .
و چون همين قدر از وصول به مقصد كافى نبود امر شد به رجوع به پروردگار خود و تفصيل داده شد كيفيّت رجوع . [ 81 ] پس امر شد ابتدا به دخول در عباد كه ايمان اعظم است ، پس به ترقّى از آن و دخول در جنّت پروردگار كه ترك وجود خود و دخول در عالم خلوص است و رجوع به ربّ خود . و آنچه كه از آن تعبير شده به مقعد صدق عند مليك مقتدر همين مرحلهء ايمان اعظم
هامش
[ 81 ] - ممكن است كه گفته شود يا ايّتها النّفس المطمئنّة خطاب به نفس است كه از جهاد اكبر فارغ ، و ظفر و فتح نموده و نفس خود را تسليم حق كرده و اسلام اعظم را درك و به واسطهء مشاهدهء نيستى خود در قبال وجود ذات حق و اعتراف و اذعان قلبى به اين امر ، به مرتبهء ايمان اعظم كه مقرّ اطمينان و جاى سكينه و طمأنينه است وارد ، و بار خود را در اين جا فرود آورده است و بعدا خطاب ارجعى إلى ربّك امر به هجرت از وجود خود است به سوى وجود حقّ كه ربّ است چون رجوع با هجرت انسب است .
و معلوم است كه پس از اين هجرت - كه هجرت عظمى است ، و سالك رخت خود را از عالم نفس بر بست و در عالم حقّ فرود آورد - راضى به قضا و قدر تشريعى و تكوينى خدا خواهد بود . و هيچ سانحهء خلاف و هيچ معصيت از او سر نخواهد زد . و اين همان معناى رضاى عبد است از خدا . و معلوم است كه خدا نيز از چنين عبدى راضى خواهد بود ، چون كاملا راه را بر طريق عبوديّت پيموده است ، و لذا به صفت « راضية مرضيّة » متصف خواهد شد .
ولى چون هنوز آثار وجودى به كلَّى منتفى نشده است بايد دست به جهاد اعظم زده و آن آثار و لو بقاياى خفيّهء او را نابود ساخت و در اين وقت معنى عبوديّت ذاتى و حقيقى براى او متحقق مىگردد و جملهء فادخلى في عبادى دلالت بر همين جهاد اعظم - كه غاية القصواى درجهء عبوديّت است - مىنمايد . و بعد از اين بايد اين ميز عبوديّت كه در او شائبهء اثنينيّت است نيز از بين برود و به واسطهء فناء مطلق در ذات الهى در عالم لاهوت كه همان عالم مخلصين است ، و او را جنّة الذات گويند وارد شود . و جملهء و ادخلى جنّتى بعد از فادخلى في عبادى دلالت بر آن مىكند .
بنا بر اين بعد از دخول در جنّة الذّات سير عوالم دوازده گانه تمام مىشود . و اين « سير الى الله » بود .
و بايد دانست كه در تمام قرآن كريم ، فقط در اين مورد خداوند جنّت را به خود نسبت داده و « جنّتى » فرموده است . و اين از اقسام جنّات هشتگانه عاليترين و بالاترين جنّت است كه او را جنّة الذات گويند .