يا اين كه رجاء و خوف به منزلهء دو بال مؤمن است كه بدون آن دو ، براى او سير ممكن نيست ، و آن دو حاصل نمىشوند مگر با ذكر ربّ ، پس ذكر ربّ را به جاى آر ، تا آن دو را تحصيل كنى .
مقصود از تضرّع رجاء است به قرينه مقابله با خوف ، زيرا كه تضرّع و ابتهال و پناه دادن از متفرّعات رجاست ، و مقصود اين است از الطاف بىمنتهاى الهى مغرور نشوند و در عين حال از رحمت خدا مأيوس نگردند ، و بين خوف و رجاء واقع شوند كه آن دو از صفات مؤمنين است .
وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ
يعنى با زبان ، ذكر نگويد بلكه آهسته و بدون اين كه صدا را بلند كند خدا را ياد آورد ، و آن اشاره به ذكر خفى است كه از اصطلاحات صوفيان است ، و امّا نسبت به ذكر زبانى با صداى بلند چنان كه شأن خوانندگان و داستانگويان و عوام است به مذمّت آن وارد شده ، و از سنّت صوفيان نيست ، از مولاى ما و مقتداى ما و كسى كه در دنيا و آخرت امّيد ما به اوست امير المؤمنين عليه السّلام و به خاك مالنده دماغ معاندين وارد شده است : هر كس در پنهان ذكر خدا گويد بسيار ذكر خدا كرده است ، و در مورد اين كه منافقين آشكارا ، زياد ذكر خدا مىكردند و در پنهانى ذكر خدا نمىگفتند .
خداى تعالى فرمود :
( يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا )
يعنى آنان در مقابل مردم ريا به خرج مىدهند در حالى كه جز عدّهء كمى خدا را به ياد