وَ قالُوا
از باب عناد و لجاج گفتند .
لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ
يعنى اگر محمّد صلّى اللّه عليه و آله رسول است پس چرا ملائكه بر او نازل نمىشود ؟
وَ لَوْ أَنْزَلْنا مَلَكاً لَقُضِيَ الْأَمْرُ
اگر ملك بر آنها نازل كنيم امر زندگانى تمام مىشود ، يا امر به قبض ارواح آنها مىشود ، يعنى آنها ديدشان ضعيف است و قدرت جمع بين دو طرف را ندارند ، چه ملائكه را فقط بصيرت باطنى اخروى مىتواند درك كند نه چشم ظاهرى دنيوى ، پس اگر ملائكه مىفرستاديم كه آنها بتوانند آن را ببينند از ظواهر بشرى منسلخ مىشدند و دنيا به آخرت منقلب مىشد ، و زندگانى مرگ مىشد ، پس به جهت قصور و ضعف آنها ملائكه نفرستاديم تا آنها بتوانند ببينند .
و اين منافاتى با نزول ملائكه بر رسولان ندارد ، چون آنها بين دنيا و آخرت را جمع كردهاند ، چنان كه تحقيق آن و كيفيّت مشاهدهء ملائكه در خواب و بيدارى براى رسولان و شنيدن قول ملائكه بر اين انبيا و محدّثين در قول خدا كه فرمود :
وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما
در سورهء بقره گفته شد .
ثُمَّ لا يُنْظَرُونَ وَ لَوْ جَعَلْناهُ مَلَكاً لَجَعَلْناهُ رَجُلًا
اين قسمت آيه جواب دوّم است يا جواب پيشنهاد دوّم آنهاست ، چون آنها يكبار گفتند : چرا بر پيامبر ملائكه نازل نمىشود ؟
و بار ديگر گفتند : اگر خدا مىخواست براى ما رسولى بفرستد ، ملائكه مىفرستاد ( كه در جواب آمده است ، اگر هم