حقيقت ندارد ، زينت داده و به صورت حقيقت بر سمت چپ لطيفهء عاقله كه نفس حيوانى است ( حوّا ) ، جلوهگر مىكند ( و آنگاه ، نفس حيوانى يا حوّا ، لطيفهء عاقله ، يعنى آدم را مىفريبد ) . هبوط آدم - عليه السلام - و حوّا ( ع ) ، عبارت از تنزّل آنان به مقام حيوانيت است .
هبوط ابليس و مار و ذريه و فرزندان آنها ، تنزّل از مقام به پيروى آدم است ، زيرا وقتى قوّهء واهمه يكى از مظاهر ابليس باشد ، با بالا رفتن و و الا شدن قوهء واهمه ، ابليس نيز و الا مىشود ، و هرگاه قوهء واهمه ، شرافت يافت و به استخدام آدم درآمد ، او هم به همان شرافت نايل مىشود .
هبوط قوهء واهمه ، هبوط ابليس است .
اگر درخت را نفس انسانى بدانيم ، اختلاف اخبار از بين مىرود ، زيرا نفس انسانى درختى است كه انواع ميوهها ، دانهها و اقسام صفتهاى نيك و فضيلتها را دارد ؛ و دانهها و ميوهها ، اگر چه به وجود عينى و پست در نفس وجود ندارند ، ولى حقيقت همهء آنها در نفس موجود است .
بنابراين ، معين كردن آن درخت ، گاهى به دانهها و ميوهها و گاهى به علوم و اوصاف بيان برخى از مراتب و شئون نفس است .
در تفسير امام ( ع ) ، روايت شده است كه « 1 » مقصود از « درخت علم ، محمد صلّى اللّه عليه و آله و آل محمد ( ع ) است » ، كه خدا آنان را به واسطهء آن علم برگزيده است و اين علم را به آنها اختصاص داده ، نه به ساير مخلوقهايش .
لذا ، خداى تعالى فرمود : به اين درخت نزديك نشويد ، اين درخت علم است كه مخصوص محمد صلّى اللّه عليه و آله و خاندان آن حضرت ( ع ) است و جز آنها را به آن دسترسى نيست ، و هيچ كس جز آنان بنا به فرمان خدا از آن ( علم ) بهرهمند نشده و به آن نايل نمىشود .
هامش
( 1 ) تفسير صافى ، ج 1 ، ص 102 .