و معنى قدّس اللّه ، خدا را از اضافات و اعتبارات منزّه دانستن است .
و معنى فرمايش امام صادق ( ع ) كه در جواب آنكه در معنى « اللّه اكبر » گفت : خدا بزرگتر از چه چيزى است فرمودند : مگر غير از خدا هم چيزى وجود دارد ؟ اشاره به مقام قدس او است نه مقام تسبيح حضرت حق . و تفاوت بين تسبيح با تقديس حق تعالى شانه مانند ، تفاوت بين « لا به شرط » و « به شرط لا » « 1 » نسبت به اوصاف و كثرتها است و لذا مىبينيم كه كمتر اتفاق افتاده است كه تسبيح بدون ذكر حمد بيايد و حمد دلالت بر اتّصاف خداى تعالى به اوصاف پسنديده دارد .
چون عامهء مردم مبتلا به كثرتها مىباشند از تقديس كه دلالت بر نفى كثرتها دارد جز در مواردى اندك نامى به ميان نمىآيد .
و تقدير قول خدا : نسبّح بحمدك « نسبّحك » مىباشد ؛ يعنى : ترا پاك و مبرّا از نقائص مىدانيم .
يا نامت را از اين نقائص پاك مىدانيم .
يا اينكه روانهاى خود را از اين آلودگى با حمد تو پاك مىگردانيم .
يا ما ، در پوشش حمد و ستايش تو قرار گرفتهايم . و « نقدّس لك » يا به معنى نقدسك است كه لام زايده است و يا مفعول در تقدير است اين چنين : نقدس نفوسنا لك ، نقدس اسمك لك . « قال » خداوند در پاسخ تعجب و استغراب فرشتگان فرمود : « إنّى أعلم » من از آدم و از چيزى كه در او نهان است از قبيل انسانيت روان و سيّار كه به سبب گستردگى و جامعيّتى كه نسبت به همهء آنچه كه در عوالم است و همهء مراتب دارد جميع اضداد را مسخّر خود ساخته چيزى مىدانم كه شما نمىدانيد و همچنين از كفرى كه در بعضى نهان است و بر شما مشتبه گشته و ان
هامش
( 1 ) در مورد لا به شرط و به شرط لا در آغاز سورهء بقره توضيح داده شده است .