تحقيق در معنى تسبيح و تقديس و فرق بين آن دو
«
وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ
» و فرشتگان گفتند : چون ما اوصاف متضادى را كه آدم دارد ، نداريم به جانشينى سزاوارتريم . در عرف عام تسبيح و تقديس به يك معنى است كه پاك كردن و منزه داشتن باشد ولى آنگاه كه به خداى تعالى نسبت داده شود ؛ مراد از تسبيح ، پاك گرداندن از زشتىها و نقصهاست نه به شرط موجود نبودن صفتها و اضافات و كثرتها بلكه با باقى ماندن صفتها و اضافات و كثرتها .
و مقصود از تقديس ، پاك گردانيدن از هر نسبت و اضافات و از بين بردن كثرتها است .
از تقديس معنايى را مىشود اراده كرد كه اعم از تنزيه از زشتىها و نسبتها و ثبوت كثرتها باشد . به عبارت ديگر ملاحظهء حق اول به سبب اسم واحد او با همهء صفات ثبوتيه و سلبيّه و همهء اضافاتش ؛ تسبيح خداى تعالى است . و ملاحظه حق اول از جهت اسم احد او بدون ملاحظهء اسم و صفت ، كثرت و تعيّن ، بلكه با ملاحظه عدم آن موارد ، تقديس خداى تعالى است .
و گاهى تنزيه و تقديس هر يك به معنى ديگرى استعمال مىشود مانند لفظ فقراء و مساكين كه هرگاه با هم استعمال شوند . هر كدام معنى خاص خودش را دارد و هرگاه تنها استعمال شود هر كدام به معنى ديگرى و هر دو به يك معنى است .
معنى « سبحان اللّه » خدا را از همهء كمّى و كاستى مبرّا دانستن است .