فرستادهء خدا و نزول وحى و نزول كتاب اقرار نمودند .
فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ
؛ پس مىدانند مثلى كه زده شده ؛ حقّ است و باطل نيست و اين مثل از طرف خدا نازل شده است ؛ ساخته و پرداختهء نفس نيست . ازاينرو ، فرموده است : « من ربّهم » يعنى : از طرف پروردگارشان مىباشد .
« من ربّهم » لفظ « من » براى بيان است و « من ربّهم » خبر بعد از خبر است ؛ يا حال ؛ يا ظرف لغو متعلّق به « الحق » مىباشد .
وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ
آوردن جملهء استفهاميه و نسبت اراده به خداى تعالى در «
ما ذا أَرادَ اللَّهُ
» جهت استهزاء و تمسخر است ، و گرنه مناسب فقرهء قبلى آيه چنين بود كه بگويد :
« و اما كسانى كه كافر شدند نمىدانند كه آن حق است » . ولى از اين عبارت عدول كرد تا هم نادانى ايشان را برساند و هم استهزاء آنها را بيان كند .
« بهذا مثلا » مثلا تميز « هذا » و يا حال آن و يا حال از فعل محذوف است ؛ يعنى ، اين را از باب مثل ذكر مىكنيم و گرنه مقصود اين است كه خداوند از همهء مثلها و همهء قرآن چه اراده كرده است ؟
يضلّ به كثيرا ؛ يعنى ، جمع بسيارى را گمراه مىكند يا گمراهى بسيارى را موجب مىشود . اين بيان در واقع از جانب خدا جواب جملهء استفهاميّه آنهاست كه با استهزاء و مسخرگى پرسيدهاند : خدا چه اراده كرده است ؟ خدا به پيامبرش ياد مىدهد كه چگونه جواب مسخرگى آنان را بدهد و به مثل اين جواب پاسخ آنها را بدهد ، و ممكن است اين جمله مقول قول آنها و حال يا استيناف باشد .
در اين صورت قول خداى تعالى كه مىفرمايد :
وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً
از قول آنان مىباشد و يا از فرمودهء حضرت حقّ است كه گويا آنان