تكوين و حسن اعمال اختيارى به اين است كه ، با افعال تكوينى مطابقت كند ؛ لذا ، هيچ پيامبرى برانگيخته نشده است مگر اينكه نماز و زكات را تشريع كرده ، و آن را به عنوان اصل و ستون تمام اعمال شرعى فرعى قرار داده . لكن چگونگى وضع و شكل آن ، در شريعتهاى مختلف ، موافق و هم آهنگ با هم نيست . و تقديم نماز در اين آيه و ساير آيات به جهت تقدّم . طبيعى نماز بر زكات است زيرا از دست دادن آنچه كه در دست است موقوف بر اين است كه چيزى ديگر به دست آيد يا در طلب چيزى برتر باشد . و نماز چنان كه دانستى يافتن يا طلب كمالى است كه هنوز وجود ندارد ، بعد از اتّصاف به كمالى كه موجود است ، در نتيجه اگر انسان كمالى ديگر نجويد آن كمالى را كه حاصل كرده و در دست دارد از دست نمىدهد چنان كه گفته شده است :
تا نبيند كودكى كه سيب هست * او پياز گنده را ندهد ز دست « 1 »
يا مرتبهء نماز از اين جهت كه برتر است و اهتمام بدان بيشتر ، زيرا نماز ، خواستن ، يافتن ، زكات ، ترك كردن و از دست دادن است .
وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ
.
« انفق » از باب افعال است از « نفق ماله » ؛ يعنى ، مالش تمام شد و لكن مخصوص انفاق كردن مال قابل استفاده شده است در جائى كه از آن مال بهره برده شود . « 2 » تقديم « 3 » ظرف بر متعلّقش براى اهميّت موضوع و مراعات رءوس آيات و نيز به جهت حصر است . گويا خداوند خواسته به اين نكته اشاره نمايد كه اموال ، گاهى به امر ما ، و از همان راههايى كه ما قرار دادهايم
هامش
( 1 ) مثنوى معنوى دفتر سوّم
( 2 ) يعنى معنى اول لغوى است و معنى دوم معنى اصطلاحى انفاق است .
( 3 ) مقصود تقديم «مِمَّا رَزَقْناهُمْ» بر فعل « ينفقون » است .