پارسيان بوده است . بديندليل پادشاهانى كه پس از او بر مسند سلطنت پارس جلوس كردند همان روش را بهكار بستند . البته اين نظم و تمشيت مانند همهجا گرفتار نشيب و فرازهاى متعددى شده است . هرگاه شهريار مدبر و عاقلى بر رأس كشور باشد ، قوانين محترم شمرده مىشود و همه در اجراى آن كوشش مىنمايند و عموم مردم بهرهمند و خوشبخت مىشوند و چنانچه پادشاهى حكومت كند كه از اين رويه منحرف شود ، مجريان قانون ، قوانين را زير پا مىگذارند يا بد اجرا مىنمايند .
بارى كليهء نجبا و سركردگان هرروز صبح زود سوار بر اسب با سلاح خود به بارگاه كورش مىشتافتند و سلحشورانى كه امپراتورى آسور را واژگون نمودند ، همان آداب و عادات سربازى را حفظ كردند . سپس كورش رؤسايى براى تمشيت امور مختلف برگزيد ، از جمله مأمورين ضبط خراج و ماليات ، خزانهدارانى براى جمع وجوه و صدور حواله ، مأموران رسيدگى به ساختمانها و بناهاى دولتى ، مستحفظين و قراولان خزانه ، مأموران حفاظت و رسيدگى به اغذيهء مردم ، بودند . علاوهبراين ، اسبان و سگانى را كه بهترين و مفيدترين حيوانات مىدانست در اختيار مأموران گذارد . نظارت در كارهاى مأموران بزرگ را خود عهدهدار شد زيرا مقيد بود كه شخصا به رتقوفتق امور آنان نظارت كند . بههماننحو كه در صحنهء كارزار شخصا به مهام امور سركردگانى كه بايد در كنارش قرار بگيرند و سپاه را هدايت كنند ، بهخصوص در مواقع خطر ، رسيدگى و دخالت داشت ، در تمشيت امور ملك نيز همين روش را بهكار برد . از بين ياران صديق و مطمئن ، سركردگان سپاه كه بتوانند در غيابش سربازان را تربيت كنند ، و همچنين حكام ولايات و ايالات و شهرداران بزرگ و سفيران ، كه به ساير ممالك به نمايندگى خود مىفرستاد تا امور را به نحوى اداره كنند كه احتياج به زدوخورد نباشد ، و بالاخره مأموران و سركردگان مهم را برگزيد . در ضمن عمل مشاهده كرد كه هر نقطه كه سركرده و نمايندهء لايقى داشت كه از تعاليم و دستورهايش بهخوبى پيروى مىكرد و در ادارهء امور بيدار و هشيار بود ، كارها پيشرفتى بر وفق مراد داشت . ولى بهعكس ، در بعضى موارد مشكلاتى فراهم مىشد . لذا مصمم شد كه همّ خود را تماما مصروف رسيدگى و صدور دستورهاى كافى و كامل به برگزيدگان خود نمايد . كورش اين اهتمام و كوشش را از جملهء وظايف حتمى و فضايل رئيس كشور مىدانست و بدينعقيده بود كه مادام كه خود نمونهاى از تقوا و پايدارى و نيكى نباشد متابعين در وظايف خود آن مراقبت و كوشش را كه لازمهء حسن ادارهء امور است بهكار نخواهند برد و در نتيجه كارها مهمل خواهد ماند . يگانه راه تشويق زيردستان به نيكى و خير آن است كه روش سلوك آنكس كه در رأس ديگران قرار دارد نمونهاى از نيكى و زيبايى باشد . همچنين دريافت كه براى تسلط بر امور قهرا فراغت و فرصت و آزادى داشته باشد تا ابتكار امور در دستش باقى بماند . از جانب ديگر ،
كورشنامه ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: گزنفون
ص٢٢٩