أمّ الرّأس .
به بخش بالاى سر و مغز آدمى گفته مىشود . متنبّى در ستايش قلم گفته :
نحيف الشّوى يعدوا على أمّ رأسه * و يخفى فيقوى عدوه حين يقطع
يعنى : لاغر اندامى است كه به سر مىدود ، و پنهان مىشود ، و چون سرش را ببرند تندتر مىدود .
أم الرّبيق
- امّ طبق .
أمّ الرذائل
- كنيه نادانى است .
أمّ سكين
- امّ سويد .
أمّ سويد .
كنيه مقعد است ، همچنين امّ سكين ، و امّ تسعين . از ابن اعرابى دربارهء بيت زير پرسيدند :
أبى علماء الناس لا يخبروننى * بناطقة خرساء مسواكها حجر
يعنى : دانايان مردم سر وا زدند كه به من بگويند چيست آن گوياى گنگ كه مسواك او سنگ است . گفت : منظور ام سويد است يعنى مقعد .
أمّ شمله .
كنيه خورشيد است كه با برآمدن خود به مردم جامه مىپوشاند .
أمّ الصّبيان .
بادى است كه عارض كودكان شود و چيزى است كه بدان سبب آنها هراسان و ترسان مىشوند . ابن الرّومى گفته :
شيخ اذا علّم الصّبيان افزعهم * كأنّه أمّ غيلان و صبيان
يعنى : پيرمردى كه چون به كودكان درس آموزد ، آنها را مىترساند گويى كه امّ غيلان يا ام الصبيان است .
أمّ الصدّق .
روزى اين شعر صاحب [ ابن عبّاد ] را بر من خواندند :
يا أبا القاسم قل لى * لم لماذا لا تزور
كنت قد قدّمت وعدا * فاذن وعدك زور
و نحرت الودّ بالهج * ر كما تذكى الجزور