الفترة ما قبل الظهر هي و عدم إسلامه فيها أثر [ شرعي ] مصحّح للتعبّد [ ببقائه كافرا ] جرى استصحاب بقائه كافرا و عدم إسلامه إلى الظهر ، و ثبت بهذا الاستصحاب كلّ أثر شرعيّ يترتّب على بقائه كافرا و عدم إسلامه في هذه الفترة ، و لكن إذا كان هناك أثر شرعيّ مترتّب على حدوث الإسلام بعد الظهر فلا يترتّب هذا الأثر على الاستصحاب المذكور ؛ لأنّ الحدوث كذلك [ أي حدوث الإسلام بعد الظهر ] لازم تكوينيّ لعدم الإسلام قبل الظهر ، فهو [ أي حدوث الإسلام بعد الظهر بالنسبة إلى عدم الإسلام قبل الظهر ] بمثابة نبات اللحية بالنسبة إلى حياة زيد [ و قلنا : إنّ دليل حجّيّة الاستصحاب
شرح
زمانى ، بدون ترديد كافر بوده و بعد از اين مقطع زمانى ، بدون ترديد مسلمان شده است ] . پس هرگاه كافر باقى بودن زيد بر كفر و عدم اسلام او در اين مقطع زمانى داراى اثرى [ شرعى ] باشد كه تعبد [ به مستصحب ، يعنى كفر زيد و عدم اسلام او تا هنگام ظهر ] را تصحيح كند ، استصحاب بقاى زيد بر كفر و عدم اسلام او تا هنگام ظهر ، جارى مىشود و به سبب اين استصحاب هر اثر شرعى كه مترتب بر كافر باقى بودن زيد و عدم اسلام او در اين مقطع زمانى است ، ثابت مىگردد [ ؛ مثل سقوط صوم رمضان كه فرض مىكنيم مترتب بر وجود كفر تا وقت زوال است ] .
ولى اگر در اينجا اثرى شرعى باشد كه بر حدوث اسلام بعد از وقت ظهر مترتب باشد ، پس اين اثر بر استصحاب مذكور مترتب نمىشود [ و در نتيجه استصحاب مذكور صحيح نخواهد بود ؛ مثلا فرض مىكنيم كه سقوط صوم رمضان مترتب بر حدوث اسلام بعد از وقت زوال است . در اين صورت استصحاب وجود كفر پيش از ظهر براى اثبات حدوث اسلام بعد از ظهر و آنگاه اثبات عدم وجوب قضا ، صحيح نيست ] ؛ زيرا حدوث اسلام بعد از ظهر لازم تكوينى [ كفر زيد و ] عدم اسلام او پيش از ظهر است . پس حدوث اسلام بعد از ظهر [ نسبت به استصحاب كفر زيد ] به منزلهء روييدن موى صورت نسبت به [ استصحاب ] حيات زيد است [ و گفتيم كه اينگونه استصحاب اصل مثبت است و