بر كارها وقوف داشته باشد و به آنچه نياز است تو را مدد رساند . اين عهد امير المؤمنين به توست ، در آن دقت كن و به آن عمل نماى در حالى كه با بصيرت به آن مىنگرى و آنچنان كه او براى تو مىپسندند عمل كن و آن چنان كه رضاى خداوند و ثواب الهى نصيب تو گردد ، ان شاء اللَّه . « 1 »
در كنار امير الحاج ، قاضى كاروان حضور داشت كه وظيفهاش حلّ و فصل مخاصماتى بود كه ميان حجاج قافله در مىگرفت و او بر اساس حكم شرع ميان آنان داورى مىكرد و فتاوى لازم را براى مسائل مربوط به حج براى آنان بيان مىنمود . « 2 »
بسان حجاج عراق كه از بغداد حركت مىكردند ، حجاج فاطمى از قاهره به راه افتاده و از دو مسير به سمت حجاز مىرفتند : يكى راه دريايى و ديگرى راه خشكى . راه دريايى از قاهره آغاز مىشد و حجاج از آنجا به قوص و سپس عيذاب رفته و از آنجا سوار بر كشتى ، به بندر جده و سپس مكه مكرمه مىآمدند . « 3 » اين راه كه به راه عيذاب شهرت داشت ، در نيمه قرن پنجم / يازدهم بعد از « شدّت مستنصريه » كه بلاد تحت سيطرهء مستنصر فاطمى را فرا گرفته بود ، اهميت بسيار يافت . اين وضعيت تا دو قرن پس از آن هم اهميت خود را حفظ كرد ؛ چنان كه پس از تأسيس دولتهاى محلى صليبى در سواحل شام در اواخر قرن پنجم / يازدهم ، بيش از پيش از آن مسير استفاده مىشد . يك راه دريايى ديگر هم بود كه
هامش
( 1 ) . قلقشندى ، صبح الاعشى ، ج 11 ، ص 436 - 435
( 2 ) . بنگريد : قلقشندى ، همان .
( 3 ) . ابن جبير ، الرحله ، ص 58 - 57