در برخى از مراكز و منازل مهم مستقر بودند ، نيابت از امير كوفه را در ولايت بر راههاى حج بر عهده داشتند . « 1 »
به نظر مىرسد ، هدف از واگذارى راه حج به يك والى كه از سوى خلافت عباسى تعيين مىشد ، آن بود كه وى نسبت به انجام اصلاحات ضرورى در اين مسير اقدام كند تا راحتى و امنيت حجاج بيت اللَّه الحرام تأمين شده و حجاج مورد حمايت و توجه قرار گيرند . زمانى كه سلجوقيان در نيمه قرن پنجم / يازدهم به عراق رسيدند ، وظيفهء رسيدگى به حج و حجاج و اصلاح راهها و آباد كردن آن را عهدهدار شدند . سلجوقيان ، به خوبى از عهدهء اين كار بر آمدند ، راهها را ايمن كردند و اصلاحات لازم را به عمل آوردند . نخستين نشانه اين اهتمام از سوى سلجوقيان ، اقدام طغرل بك بود كه تمايل خود را براى اداى فريضهء حج ، اصلاح راه حج و به راه انداختن دوباره كاروان حج عراق - كه بيش از سى سال به دليل خطرات موجود در اين مسير تعطيل شده بود - نشان داد ، اما حكومت دارى و مسائل ديگرى كه پيش از درگذشت وى وجود داشت ، مانع عملى شدن آن تصميمات گرديد . « 2 » نظام الملك وزير دولت سلجوقى كه وزارت آلب ارسلان و ملكشاه را براى 29 سال بر عهده داشت ، « 3 » اين روند را ادامه داد و در طول مدت وزارت خود ، خواستهء سلجوقيان را در اين باب محقق
هامش
( 1 ) . يعقوبى ، البلدان ، ص 312
( 2 ) . ابن جوزى ، منتظم ، ج 8 ، ص 164 ؛ اربلى ، خلاصة الذهب المسبوك ، ص 268 ؛ نيزبنگريد : ابن فهد ، اتحاف ، ج 2 ، ص 444 ، 446 ، 450 و بعد از آن . جزيرى ، الدرر ، ج 1 ، ص 539 و بعد از آن .
( 3 ) . ابن جوزى ، منتظم ، ج 9 ، ص 68 - 64