منزل ، ميقات اهل عراق است كه در آن محرم مىشوند . « 1 » منزل پسين ، بستان ابن عامر است كه با عبور از آن ، كاروانيان به مكه مىرسند . « 2 » با رسيدن به مكه ، حجاج در منازلى كه براى اسكان حجاج مناطق مختلف ، اعم از عراق و خراسان و ماوراءالنهر در نظر گرفته شده بود ، اسكان مىيافتند . « 3 »
توجه سلجوقيان به راه حج و منازل بين راه
در بخش پيشين ، نام منازلى را كه حجاج عراقى در دورهء سلجوقى ، « 4 » براى رسيدن به مكه از آن استفاده مىكردند ، آورديم . چنين مىنمايد كه سلجوقيان و عباسيان ، توجه ويژهاى به تأمين امنيت راههاى حجاج به حرمين داشتهاند و آن را براى جلب ثواب دنيا و آخرت و از مصاديق كارهاى خير مىشمردند . افزون بر آن ، جلب نظر مردم و بهرهبردارى سياسى - تبليغاتى به نفع دولت سلجوقى و عباسى ، يكى از اهداف مهم آنان در رسيدگى و توجه خاص به راهها به شمار آمد . خليفه براى تأمين امنيت راه حج و آماده سازى آن و برپايى حوضچههاى آب و كندن چاه و جلوگيرى از اقدامات قبايلى كه در راه حجاج از عراق به حجاز مشكل ايجاد مىكردند ، تلاش مىنمود . شايد به خاطر همين توجه بود كه در طول اين دوران ، نظارت بر اين راه در طول قرنهاى پنجم و ششم هجرى / يازده و دوازدهم ميلادى ، از وظايف امير كوفه بود . « 5 » كسانى كه
هامش
( 1 ) . قدامه ، الخراج و صناعة الكتابه ، ص 186 ؛ جزيرى ، الدرر ، ج 2 ، ص 1276
( 2 ) . براى تفصيل بيشتر در راه راه حج از كوفه به حجاز و به عكس بنگريد : الحربى ، المناسك ، ص 356 - 281 ؛ جزيرى ، الدرر ، ج 2 ، ص 1283 - 1275
( 3 ) . ناصر خسرو ، سفرنامه ، ص 123 ؛ ابن جبير ، الرحله ، ص 163
( 4 ) . بنگريد : ابن جبير ، الرحله ، ص 187 - 181 ؛ جزيرى ، الدرر ، ج 2 ، ص 1283 - 1275
( 5 ) . سبط بن جوزى ، مرآة الزمان ، ص 191 ، 199 - 198 ، 224 ؛ ابن تغرى بردى ، النجوم ، ج 5 ، ص 123 ؛ ابن فهد ، اتحاف ، ج 2 ، ص 523